21 Ekim 2007 Pazar

"MÜSLÜMANIM" DİYENLERİN KİMLİK SORUNU OLAMAZ





ABDURRAHMAN ARSLAN İLE KONUŞMA

Konuşan: Abdullah YILDIZ

Abdullah Yıldız: Abdurrahman Ağabey, Rabbimizin bize lütuf buyurduğu ismi taşıyan "Müslümanlar" olarak, "millet-i İslam" olarak bugün yeniden ümmet olma çabası içindeyiz. Uzun süredir yaşamakta olduğumuz bölünmüşlük ve parçalanmışlık halinden, dağınıklıktan kurtulmak istiyoruz. Ama elbette Müslümanların bir araya gelmelerinin önünde ciddi zihinsel, psikolojik, fiili ve konjonktürel engeller de var. Sizce ümmet bilincini yeniden kuşanma yani yeniden ümmet olma ihtiyacını gerçekten hissediyor muyuz? Ümmetin birliğinin önündeki engeller nelerdir?
Bölünmüş Olsa da İslam Dünyası Ümmet Olma İmkanına Sahip

Abdurrahman Arslan: Şimdi efendim, niçin ümmet olmak istiyoruz? Bu soruya bir cevap vermemiz gerekiyor. Yani bizim ümmet olma arzumuzu dış şartlar, yani içinde yaşadığımız konjonktür mü uyandırıyor? Yoksa ümmet olmak bizim inandığımız dinin gereği midir? Yani dinamizmini içeriden mi alıyor? Yoksa dışarıya karşı bir cevap olarak mı ortaya çıkıyor ümmet olma arzumuz? Önce bunun tespit edilmesi gerekir. Gerçi çok zor değil bunu tespit etmek. Yani dış şartlara bakarak bizim ümmet olma arzumuzu dış şartların gereği olarak düşünmek, bence atı arabanın önüne koşmak gibi bir şey olur. Ümmet olma arzusu bizim inandığımız dinin temsil ettiği bilgi türünün bir doğal yada zorunlu sonucu olarak ortaya çıkıyor. Bundan dolayı bütün parçalanmışlığına rağmen varlığını sürdüren bir ümmet var veya bir İslam dünyası var iddiasında bulunuyoruz. Ama burada, belki de en başlangıçta sormamız gereken bir başka soru daha var. Biz nasıl bir dünyada yada ne tür şartların belirlediği bir dünyada ümmet olmak istiyoruz? Eğer bu şartları iyi tespit etmezsek, bizim ümmet olma çabamızı bu şartların belirleme ihtimali de vardır. Dolayısıyla ümmet olalım derken bakıyoruz ki; toplum olmuşuz, ulus devlet olmuşuz yada başka bir şey olmuşuz. Evet, işin böyle bir boyutu var.
Şimdi, burada şöyle bir soru sormamız gerekiyor: Ümmet olma arzusundayız, ama nasıl bir dünyada ümmet olacağız? Bu soru, ümmet olmak istediğimiz ortamı, dış dünyayı, yani siyasal yada ideolojik dünyayı tanımlamakla ilgili. Ki biz, ümmet olma tavrımızı bir bakıma bu dünyanın şartlarına rağmen oluşturalım. Aksi halde yakın döneme kadar yaptığımız hataya tekrar düşebiliriz. İçinde yaşadığımız ve karşı olduğumuzu söylediğimiz dünyanın kavramsal yada maddi araçlarını alarak yeniden ümmet olma çabasına gireriz; ama araçların bizi belirlediğini, kendi idealleri doğrultusunda yönlendirdiğini ise ihmal ederiz. Nitekim bugün aşağı yukarı son 50-100 yıllık modernleşme tecrübemiz biraz da böyle bir yolu izlemektedir. Bütün ümmet olma arzularımıza rağmen bir türlü olamıyoruz. Çok somut bir örnek vermek istersek, mesela Pakistan'ın kuruluşu bir bakıma kendi alanında bir Müslüman devlet/ümmet olma arzusuydu. Ama biz sonradan gördük ki, ulus devlet konsepti ve ulus devlet konteynırı içinde ümmet olmanın imkanı yoktur. Niçin yoktur, nasıl yoktur, ulus devlet nasıl bir konteynırdır ki buna müsaade etmiyor? Bunu elbette analiz etmemiz gerekiyor. Ama bizim 50 yıllık kısa tecrübede öğrendiğimiz aşağı yukarı bu.

Yıldız: Yani yeniden ümmet olmayı ödünç kavramlarla veya kurumlarla başaramayız. Kendi özgün İslami kodlarımızı kullanarak kendimizi yeniden inşa etmeliyiz.

Arslan: Şimdi, tabii ki ümmet olmak, aslında sorunlarımıza ne ile sahip çıkacağımızla ilgili bir şey. Gerçekten sorunlarımıza ne ile sahip çıkacağız ki ümmet olalım? Her şeye rağmen, bütün olumsuzluklara rağmen Müslüman dünya batı emperyalizminin saldırısına maruz kaldığı dönemin öncesine kadar sorunlarına İslam'la sahip çıkmaya çalışıyordu; fakirliğine, yoksulluğuna, savaşlarına rağmen, bütün yüz yüze geldiği sorunlara İslam'la sahip çıkmaya çalıştı ve onunla çözüm aradı hep. Fakat modern dünya, İslam dünyasının üzerine varmaya başladığında ise, bu gücün karşısında bu kez karşılaştığı sorunlara batıdan ithal edilen değerlerle, araçlarla sahip çıkmaya başladı. En azından bugün dünden oldukça farklı bir tavır içinde. Belki onu dünden büyük nispette farklı kılan bir düşünce içinde olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Mesela sorunlarının çözümü için, ırk temeline dayalı ulus devleti siyasal/sosyal sorunlarını çözecek bir ihtiyacı olarak gördü. En azından, karşılaştığı bazı sorunları batıda geliştirilmiş değerler yada uzmanlar aracılığıyla çözmeye çalıştı büyük oranda. Yani sorunlarımızın çözüm kaynağı değişti bu süreç içerisinde; İslam böyle bir kaynak olmaktan çıktı, yerine batılı değerler geçti. Biz batılı değerlerle sorunlarımıza sahip çıkmaya çalıştık. Yani sorunlarımızı modernleşerek çözebileceğimize inandığımızdan, her defasında daha çok modernleşme arzusu içinde olduk. Aşağı yukarı 50-100 yıllık maceramız buydu.
Ama, bütün bunlara rağmen gerçekten bunlarla sorunlarımızın çözülmediğini gördük. Gerçekten de bugüne baktığımızda Müslümanların, sorunlarının çözümü için daha çok modernleşme talebinde bulunmadıklarını görmekteyiz. Kanımca önemli nokta bu. Huntington bir makalesinde diyor ki: Eskiden okuyanlar bizim tarafımızdaydılar, batı hayranıydılar; oysa şimdi durum değişti; okuyanlar bizden nefret ediyor, bize karşı çıkıyor, halk ise bizim tarafımıza geçti, bize yönelik bir hayranlık besliyor...
Demek ki 19.yüzyılın sonları, 20.yüzyılın başlarını bu Müslüman ümmetin parçalanma yüzyılı olarak görmek gerekir; ben öyle görüyorum. Ve ümit ediyorum, dua ediyorum ki, 21.yüzyıl İslam ümmetinin yeniden birleşme yüzyılı olsun. 20.yüzyıl nasıl bir parçalanma yüzyılı olduysa, 21.yüzyılın da bir birleşme yüzyılı olacağına inanıyorum. Müslümanların büyük bir çoğunluğu da buna inanıyor. Üstelik şartlar da bunu zorluyor.

Yıldız: Müslüman dünya böyle bir çaba içerisinde gözüküyor, elhamdülillah. Sizce, Müslümanların yeniden ümmet olmalarının yolu-yordamı nasıl olmalıdır? Ümmetin birliğini kurmak, kimi çevrelerin dillendirdiği gibi, bir ütopya mıdır?

Arslan: Bu, bizim için köken olarak çok yabancı bir şey değil elbette. Yeterli olmasa bile geçmişteki tecrübe bizim böyle bir talepte bulunmamızı gerekli kılıyor, bunu bir ütopya olmaktan çıkartıyor. Onun için ben bu işin ütopya olduğu kanaatinde değilim. Dediğim gibi, bütün parçalanmışlığa rağmen İslam dünyasında ümmet olmanın imkanları vardır. Elbette ümmet olmak demek böyle kendiliğinden olabilecek bir şey değildir. Bunun bir takım şartları vardır elbette. Kuşkusuz ki bunlar, müslümanlar olarak bizim sorumluluklarımızı hatırlatan şeyler.
Ümmet Olmak Kendi Tercihimiz Değil, İnancımızın Emridir
Yalnız, burada, benim kişisel kanaatime göre, iki şeyin üzerinde durmamız gerekiyor: Bu son dönemlerde Müslümanlar arasında, özellikle Irak'ın işgali ile birlikte sadece Türkiye'de değil, dünyanın diğer Müslüman ülkelerinde de yakın zamana kadar ümmet kavramını ağzına almayan bir çok insanın da bu kavram üzerinde yeniden düşünmeye başladığını görüyoruz. Dolayısıyla içinde yaşadığımız durumu aşmanın bir imkanı ve bir zorunluluk olarak yeniden düşünülmektedir. Şimdi, genel olarak ulus devletin bize önerdiği siyasal-sosyal projeden kalkarak bir ümmet tasarladığımız için İslam dünyasına baktığımızda bunun imkansız olduğu kanaatine varıyoruz. Benim kanaatime göre, bu yanlış bir bakış açısıdır. Önce bu kalkış noktasını, bu tasarımı terk etmemiz gerekiyor. Ümmet olmak, homojen, mono-blok bir yapı olmak anlamına gelmez. Eğer biz böyle düşünüyorsak, bu ulus devletin projesidir, o bizden uzak dursun. Hem diyeceksiniz ki, 'insanları tek-tipleştiriyorsunuz', bu konuda eleştireceksiniz, hem de ulus-devlet gibi gerçekten homojen bir ulus, homojen bir kültür, homojen bir hukuk, homojen bir toprak gibi idealler taşıyan bir projeden hareket ederek bir ümmet tasarlayacaksınız. İslam'da böyle bir homojenleştirme yok. Bu beklentiden vazgeçeceğiz. Yani İslam zaten hukuk getirmişse; sözgelimi bu, İslam hukuku olduğu için sorunlar bitecek anlamına asla gelmez. Sorunlar olacaktır, ama sorunları Müslümanlar bu hukukla çözeceklerdir. "Bunu uygularsanız her şey hallolacak"; hayır, İslam'ın böyle bir iddiası yok. İslam'ın yaşandığı bir toplulukta da doğal olarak sorunlar olacaktır, bunun kaçarı yok; ama buraya müracaat ederek çözüm bulmamız lazım. Sorun bununla ilgilidir. Dolayısıyla ümmet olmak ütopya gibi düşünüyoruz bu anlamda, yani ümmet olmak sorunsuz, mono-blok, Endonezya ile Fas arasındaki insanların büyük bir iletişim yapısı içerisinde bir birlikteliği, aynı nefesi aldıkları, aynı şekilde oturup kalktıkları bir şey; hayır, ümmet bu değil. Ümmet çeşitlilik içinde olur, hatta bazen kendi içinde olan sorunları çözemedikleri için kavga da edebilirler. Bütün bunlara rağmen kavgalı olsalar bile bunun bir ümmet olduğunu kabul etmemiz lazım. Yoksa, Rabbimizin 'iki taraf birbirleriyle zıt düştüğünde aralarını bulun'(49/9) demesi boşuna değil. Yani Müslümanlar arasında da kavga çıkabilir. Dolayısıyla bu onların ümmet olmadığı anlamına gelmez...

Yıldız: Yeniden ümmet olma ile ilgili, üzerinde durmak istediğiniz ikinci husus...

Arslan: İkinci husus ise, ümmet olmak müslümanların iradi tercihleriyle ilgili değildir. Yani sadece "yok arkadaş ümmet olmazsak 21.yüzyılda yaşayamayız" gibi kişisel bir tercih değildir ümmet olma gerekliliği. Bütün parçalanmışlığına rağmen bir İslam dünyası vardır. Peki, bir şeyi dünya kılan nedir? Hangi kriterlerden kalkıp bunlar bir dünyadır yada bir dünya değildir veya bir dünya olamazlar diyeceğiz, hangi kriterleri kullanacağız bunu derken? Şimdi 1.5 milyar nüfuslu, sınırları şu kadar genişlemekte olan İslam dünyası değil midir? Bir kişi "hayır değildir" diyebilir. Ben buna itiraz etmiyorum. İslam dünyası yada İslam ümmeti olmanın kriteri bellidir. 1,5 milyar nüfusu, sınırları ekstra şeylerdir. Ümmet olmak, bu büyük coğrafyalarda beraber yaşamakta olmak meselesi de değildir. Kanaatime göre bizi ümmet olmaya zorlayan İslam'a ait bilginin kendisidir. İslam sadece bir inanç sistemi değil aynı zamanda bir bilgi biçimidir. İmana dönüşmesi gereken bir bilgi biçimidir İslam. Dolayısıyla bizi ümmet olmaya zorlayan kişisel bir tercih, iradi bir tercih değildir. Bu bilgi türünün bizi zorunlu olarak götürdüğü güzergahtır. Bu güzergahtaki insanlar o bilgi biçimine hangi derecede iman etmişse, bu bilgi biçiminin bizi götüreceği güzergahın önderleri de onlar olacaktır. Önce inandığımız dinin bize sunduğu bilgi biçiminin gücüne inanmalıyız. Belki bugün 21.yüzyılın post-modern dünyasında Müslümanlara karşı yürütülen düşmanlığın kaynağında da bu bilginin taşıdığı alt edilmesi mümkün olmayan o potansiyel güç vardır. Ben bundan olduğunu düşünüyorum. Kişisel kanaatime göre stratejik topraklara sahip olduğumuzdan dolayı bu insanlar bize karşı bir şeyler yapmıyorlar. Bu bilgi biçiminin gücüne karşı girişilmiş hareketlerdir. Aslında bu bilgi biçiminin dışında olan insanlar, bu bilgi biçiminin insanları nasıl topyekün eğittiğini, hem bilinç olarak, hem de eylem olarak düzenlediğini görmektedirler. Bundan dolayı da bir İslam ümmeti en azından bizim vicdanlarımızda ve bilincimizde bu bilgi biçiminin zorunlu bir hali olarak vardır. Sorun bu potansiyel gücü görünür bir güce döndürmektir deyim yerindeyse.
İşte, 'biz 21.yüzyılın şartlarını öğrenmek durumundayız' deyişim de bundan dolayıdır. 21.yüzyıl, temel karakteristik yapısı içerisinde nasıl bir yüzyıl olma özelliğini taşımaktadır? Aksi halde dikkat etmezsek, 21.yüzyılın kendi karakteristik özelliği bizim bu İslami çabamıza, ümmet olma çabamıza kendi karakteristiğini katabilir. Bu katış ise bizi hep karşı çıktığımız ötekine büyük nispette benzetebilir. Aşağı yukarı bugün benzediğimiz gibi. Yani erkeklerimiz sarıklı şalvarlı halleriyle, kadınlarımız tesettürlü halleriyle hayatlarımızı sürdürürken; bedenlerimizin karşı çıktığımız ötekinin rollerini yerine getirmesi gibi.. Aslında bedenlerimizin yerine getirmesi gereken rollere baktığımızda bizim o ötekinden bir farkımız yok; farkımız sadece dış görünüşümüzde. -Gerçi kadınlarımız yine kapalılar; ama erkeklerimizde o dış görünüş farkı da artık kalmadı.- Yani fark artık nicelikseldir, dışsaldır; içeriksel yani keyfiyete ait değil.. Oysa sorun içerikle, muhteva ile ilgilidir. Ümmet olmak da bu içerikten, bu muhtevadan kalkarak bir yere, sosyal varoluşun başka bir düzeyine geçme halidir diye düşünüyorum; dolayısıyla ümmet olmak birinci derecede bir bilgi biçimini gerektirmektedir, bilginin gücü ile ilgilidir. Ancak böyle bir bilginin gücü insanları bir ümmet yapmaya yeter.
İkincisi ise bu bilginin inşa ettiği şuurla ilgilidir. Elbette bu ikisi bulunduğu yerde kalmıyor; kendilerine ait bir açılıma içkindirler. Bunlar bir amel türü olarak kendilerini tezahür ettiriyorlar, yani bir davranış biçimi bir sosyal ilişki türü olarak kendilerini tezahür ettiriyorlar. Böylece bu bilgi biçiminin yada bilinç biçiminin sosyolojik bir açılımı ortaya çıkıyor. İşte belki de ümmet bu sosyolojik açılımın kendisini ifade ettiği bir alan yada bir varoluş biçimi. Bundan dolayı da ümmet olmak, dışarıya karşı bir anti olma, karşıt olma sonucunda Müslümanların karar verip varacağı bir sosyal varoluş değil; Müslüman'ı da önceleyen, inandığı bilginin gücünden gelen bir şey. Ve bu güç yeryüzündeki bütün müslümanların bilinçlerinde ve yüreklerinde mevcuttur. Bunu Müslümanların hayatlarında açıkça görmek mümkün. Aşağı yukarı yeryüzünün bütün coğrafyalarında hangi renkten ve hangi ırktan olursa olsun 'ben Müslüman'ım' diyen insan büyük oranda gündelik hayatında sünnete müracaat ederek kendi hayatını düzenlemektedir. Bu bütün ulusal bilinçleri aşan; ümmet olma bilincinin bir ifadesidir. Eğer biz bunu daha sık dokuyabilirsek, şüphesiz ki bu ümmet olma hali belki daha çok köklü olacaktır, çok daha somut hale gelecektir diye düşünüyorum.
Ayrılıkların Sebebi Etnik Farklılıklar Değil, "Allah'ın İpi"nden Uzaklaşmak

Yıldız: Ümmetin mono-blok bir yapı olmadığını, birlik içinde çeşitlilik taşıdığını, bunun da doğal bir şey olduğunu söylediniz. Yani ümmet, farklılıkları ortadan kaldıran bir tek-tip manzara arz etmez. Peki, bu böyle iken, Müslümanların kimlik tartışmaları içinde boğulmalarına ne dersiniz?

Arslan: Şimdi, Başbakanın, kimlik tartışmalarına yol açan Hakkari konuşması hakkında, İslami kesim dahil, genel olarak herkes bir şeyler yazdı-çizdi. Ama burada, meselelerin kökenine pek inilemediği gibi, sorunların nereden kaynaklandığı, nereden geldiği üzerinde de pek kafa yorulmadı, diye düşünüyorum. Maalesef, İslami düşünceye sahip insanlar da, kendi dışındaki, o öteki diye tanımladığı dünyanın kavramlarını, benzetmeler kurarak kendi dünyasına kabaca aktardı, sonra kendi malıymış gibi kullandı. Mesela millet kavramı. Hepimizin bildiği gibi, millet kavramı aslında bu analojilerden üretilmiş bir kavramdır. Medeniyet kavramı da, kültür kavramı da bu analojilerden üretilmiş kavramlardır. Sizin de yazılarınızda sıkça vurguladığınız 'din, şeriat, hayat tarzı' anlamındaki millet kavramı...

Yıldız: Ki, 'millet-i İslam', 'millet-i İbrahim' derken tam da bu kastolunur...

Arslan: Ama bu kavramın aslı bu olmasına rağmen içerik anlamı, ulus devletin doldurduğu gibi doldurulmuştur. İslam Dini, ümmeti de bir inanç birliği olarak görür. İslam'a göre, ırki farklılıklar, etnik farklılıklar ayrılık sebebi değildir. İslam, ayrılığa sebebiyet verecek şeyi, Allah'ın ipinden uzaklaşma olarak tanımlar. İslam'a göre millet bu dine inanan insanların topluluğudur, bir ırka ait insanların topluluğu değildir. Oysa bugün ulus devlet, milleti böyle anlıyor; bir ırka ait insanların topluluğu olarak bize dayatıyor. Medeniyet kavramı da öyle; İslam'a ait bir isim olduğu için çok kolay kullanıyoruz. Aslında içerik anlamı İslam'a ait değildir, başka bir dünyanın tecrübesiyle doludur bu. Kimlik de biraz böyle. Biliyorsunuz kimlik, ulus devletle birlikte ortaya çıkmış bir sorun. Ulus devlet, birey/vatandaş olan insana bir kimlik vermiş. Kimliğin oturduğu temel ırkidir, etnik bir yapıdır. Ulus devlete göre kendi sınırları içinde yaşayan bütün insanlar o ırka ait kimliği taşırlar. Bu ulusun homojen bir toprağı vardır. Ulus devlet bir konteynır olarak bütün bu homojenliği muhafaza etmek, onu belli bir tarihin güzergahından alarak, başka bir zamana taşıyıp götürmek göreviyle yüklü bir yapıdır. Hangi dine, hangi ırka, hangi cinse ait olduğu hiç önemsenmez. Onu bir vatandaş kimliği ile kimliklendirir ve böylesine homojen bir kimlik verir ona. Dolayısıyla bugün tartışılan kimlik meselesi modern bir meseledir. Bu kimliğin getirdiği sorunlar da İslam'a ait sorunlar değil, modern sorunlardır. Nitekim 1980'lerden itibaren batıdaki ulus devletin kimliği, bu homojen toplum, homojen kültür, homojen ırk anlayışı birden bire kırılmaya uğradı. Bu pozitivist paradigmanın çöküşüyle beraber başladı. Kırılmanın sebeplerinden birisi de feminizmin ortaya çıkışıdır. Çünkü vatandaş çok soyut bir kavramdır. Bu vatandaşın kimliği, cinsiyeti hakkında bir bilgi vermez. Yani vatandaş kadın mıdır, erkek midir belli değildir. Çünkü bu cinsiyet farklılıklarını ulus devlet, vatandaş kavramı temelinde yada bir ırka ait olmak temelinde yok saymıştır. İlk defa batıda büyük oranda feminizm buna bir itirazda bulunmuştur: 'Tamam, ben bir vatandaşım ama benim cinsiyetim farklıdır; dolayısıyla benim cinsiyetimin farklılığını gözetmek durumundasınız.' Aslında bu itiraz modernitenin siyasal projesi olan ulus devlete bir itirazdır. İtiraz sadece bununla başlayıp devam etmedi. İtiraz belki 1960'lardan itibaren başlamıştı. Ama 1980'e gelindiğinde itirazlar o kadar çoğaldı ki, öngörülen siyasal, sosyal projeler çatladı birden bire. Özellikle pozitivist felsefenin kırılmaya uğraması ile birlikte bunlar yaşandı. Yani ilim, hakiki mürşit olmaktan çıkınca; ulus devletin pozitivist paradigmaya dayanarak yaptığı homojen toplum, homojen kimlik tanımı birden bire çöktü. Çünkü bunların hepsi, bir siyaset olarak pozitivist felsefe üzerinde kurulmuştu. Pozitivist felsefe, 'artık ben mutlak doğruyu temsil etmiyorum; yani artık hakiki mürşit ben değilim' deyince birdenbire bir kırılma meydana geldi. Kırılma ile birlikte de o soyut vatandaşın tanımı sorunlu hale geldi. Gerçekten eğer böyle bir durum varsa, biz insanı nasıl tanımlayacağız? Özne olarak, o varlığı neye dayanarak tanımlayacağız. Çünkü doğru olarak tanımladığımızdan emin olduğumuz pozitivist felsefe çökmüştür, kırılmaya uğramıştır. Böyle bir durumda insanı nasıl tanımlayacaktır? Bundan dolayıdır ki postmodern felsefe öznenin parçalandığını ilan etti. Yani biz artık insan denen özneyi tanımlayamıyoruz. Bundan dolayı özne parçalanmıştır. Bir vatandaş olarak, bir birey olarak parçalanmıştır. Peki, parçalanan bir insanın yeniden kimliklendirilmesi gerekir. Çünkü parçalanmak demek, o aidiyetin de ortadan kalkması demektir. O halde bu parçalanma ile birlikte bir kimlik sorunu çıktı ortaya. Yani insan olarak ben kendimi nasıl tanımlayacağım? Kimlik sorunu bu kırılmanın neticesinde 1980'lerden itibaren kendini göstermeye başladı...
"Müslümanım" Diyen Bir İnsanın Kimlik Sorunu Olamaz

Yıldız: Kendilerini, aidiyet olarak, Allah'ın Müslümanlara has kıldığı İslam dinine ait bilen Müslümanların bu türden bir kimlik sorunu olmaması gerekir, diyebilir miyiz?

Arslan: Tabi ki! Ulus devlet yada kimlik sorunu bir aidiyet meselesidir. Ve ulus devlet, kimliğin aidiyetini bir ırka, bir etnik yapıya oturtmuştur. Ulus devletin bir ırka, etnik yapıya oturttuğu kimliğin görünüşle bize çok şey söylediğine inanabilir, böyle bir aldatmacaya kapılabiliriz. Oysa kimlik sadece bir ırka aidiyeti ifade etmez. Eğer biz ırk için kimliği böyle düşünürsek o zaman işin içinden çıkamayız. Çünkü kimlik, eğer biyolojik olarak bir ırka ait kılınırsa; gündelik hayat içerisinde yaşadığımız toplum dünyasında yada evrende bizim davranışlarımızı neye göre düzenleyeceğimiz bir sorun olur. Bizim dünya görüşümüz bir sorun olur. Bundan dolayı İslam açısından baktığımızda, böyle bir kimlik tanımının mümkün olamadığını, kabul edilebilir olamadığını görüyoruz. İslam'a göre en azından kimlik, bir insanın dünya görüşünü içerir. Basit bir ifadeyle, bizim neyi yiyip neyi içmediğimiz de bizim kimliğimizin bir parçasıdır. Ticaret yaparken bir şeyin haram, helal olduğunu söylediğimiz andan itibaren bu bizim kimliğimizin bir parçasıdır. Mahremiyet ile na-mahremiyet ilişkisinin içerisindeki davranış kalıplarımız da bu kimliğin bir parçasıdır. Dolayısıyla İslam kimliği böyle bir dünya görüşü olarak tanımlanabilir. Zaten bu modernist kimlik gerçekten de insanın ufkunu daraltan bir kimliktir. Şimdi bence, 'Müslümanım' diyen bir insanın aslında bir kimlik sorunu olamaz. Oysa hepimiz hala kimlik sorununu tartışıyoruz. Ha, Kürtlerin meselesine gelince; burada bir kimlik sorunu yok mudur? İster Kürt, ister Türk, isterse Arap olsun, 'ben Müslümanım' diyorsa, onun bir kimlik sorunu yoktur. Onun kimliğini zaten vahiy belirlemiştir ve de tanımlamıştır. Bu anlamda Müslüman, kimliğini bir ulus devlete bağımlı kalarak tanımlamaz; çünkü siz eğer modern ulus devletin kimliğini taşıyorsanız, siz kimliğinizi tanımladığınızda o ulus devlete referansta bulunmak mecburiyetindesiniz. İşte Çin'de de olsanız, 'ben falanca memleketin vatandaşıyım' diyerek bir kimlik tanımında bulunursunuz. Oysa bir Müslüman olarak biz, 'İslam'a inanıyorum' dediğimizde, aslında kimliğimizi cebimizde, yanımızda daha doğrusu kalbimizde taşıyoruz demektir. Bu anlamıyla da başka bir toprağa, başka bir ırka borçluluğunuz olamaz. Böyle bir kimlik sunuyor insanlara vahiy kaynaklı dinler. Böyle bir durumda onun dünya görüşü, davranışları, neyi yapıp neyi yapmayacağı, bütün bu davranış biçimleri bu kimliğin bir parçası oluyor yada kimliğini oluşturuyor.
Buradaki sorun son dönemlerde yaşadığımız sorun. İslam, bu kimliği verdikten sonra, insanlara, farklı dilden olmalarından dolayı ne öneriyor ya da onlara nasıl bir özgürlük vaat ediyor sorusuna baktığımızda ise şunu görüyoruz: İslam böyle bir kimlik tanımını yaptıktan sonra, bu insana, "İslam'ı kendi diline göre yaşa" yada "herkes kendi dinini kendi diliyle yaşamak hakkına sahiptir" diyor. Şimdi eğer bir ırk, bir kavim kendi anadilini bu dini yaşarken kullanamıyorsa, burada ciddi bir özgürlük sorunu var demektir. Yani Kürtler açısından yada başka bir kavim açısından konuşursak, burada ümmetin bir parçası olan ve inandığı dinini kendi dili ile yaşayamadığından, kendi dilini konuşamadığından dolayı problemi olan bir Kürt meselesi ile karşı karşıya geliyoruz. Bu İslam'ın öngördüğü anlamda bir kimlik sorunu olarak düşünülemez, kabul edilemez. Çünkü o, 'La İlahe illallah' dediği andan itibaren zaten kendini kimliklendirmiştir. Artık o kendi kimliğini seçmiştir. Neyi yiyip neyi içmeyeceği, kiminle beraber olup kiminle beraber olmayacağı, kiminle hangi hukukun çerçevesi içerisinde beraber olacağı, zaten bunu söylediği andan itibaren belirlenmiştir. Dolayısıyla burada müslümanlar açısından bir kimlik sorunu söz konusu edilemez. Ama dillerinden dolayı ve inandığı İslam'ı yaşamada kendi dillerini kullanmada sıkıntı çeken müslümanların sorunlarından bahsedebiliriz. Tabi ki diğer müslümanların başta gelen görevi de bu sorunu ortadan kaldırmaktır. Çünkü bugün, eğer 20.yüzyılın kirlerinden kurtulmak istiyorsak, bilelim ki farklı ırklardan olmak bir ayrılık sebebi değil. Onun bir ayrılık olduğunu söyleyen, ulus devletin ideolojisidir.
Müslümanlar, Zihinlerindeki Batılı Kavram ve Kalıplardan Kurtulmalı

Yıldız: Yani 'ümmet' bilincine sahip Müslümanların, 'Müslümanca' düşünenlerin, ulus devletin dayattığı anlamda bir kimlik problemleri olamaz...

Arslan: Evet. Dolayısıyla bizim ümmet olma yolunda yapmamız gereken en önemli şeylerden birisi de, 20.yüzyıl ile birlikte zihinlerimize nakşedilmiş bu kirlerden kurtulmaktır. Hangi ırka ait olursak olalım, zihnimiz yoğun bir şekilde kirlendi. Bunu kabul edelim, eğer ümmet olmak istiyorsak biz bu kirlilikten kurtulmak zorundayız. Bu da entelektüel düzeyde batılı kavramlarla ve kalıplarla yeniden ciddi şekilde hesaplaşmayı gerektiriyor. Bu kolay bir şey değil. Bence müslümanların önündeki en önemli belki de en zor ama yapılması gereken hesaplaşma budur. Entelektüel bir hesaplaşma. Ben bunları kişisel olarak 11.-13.yüzyıllar arasında İslam dünyasının Grek dünyasına karşı yürüttüğü mücadelenin ikinci aşaması olarak görüyorum. Biz yine bugün Grek dünyasından kendisini mayalamış modernist düşünceyle bir hesaplaşma içindeyiz. Ve bunu entelektüel düzeyde başarmak zorundayız. Esas zor olan budur. Başkasının ürettiği kavramlarla biz kendi sorunlarımızı analiz edip ne anlayabiliriz ne de çözebiliriz.
Batı uygarlığı ile hesaplaşmamız epistemolojik bir temelde başlayıp bitmesi gereken bir süreçtir. Başka bir şey değildir. Bunun yanında, bu hesaplaşmanın siyasal ve sosyal bir özellik yada bir yapı kazanması gerektiğine de işaret etmek istiyorum; ümmet olmanın imkanları bağlamında. Şimdi biz modernist sosyal teoriye baktığımızda onun üçlü bir yapı üzerine kurulduğunu görüyoruz: Birey, toplum ve ulus; modern toplumsallığı, sosyal hayatı kuran bir üçgendir bu. Çünkü modern sosyolojiye göre toplumu meydana getiren en küçük birim bireydir. Ondan sonra toplum gelir, sonra da ulus gelir. Aslında fazlasıyla soyut kavramlardır bunlar. Benim naçizane fikrim; İslam'ın da kendi sosyal dünyası -ki biz onu bir ümmet, bir millet olarak tanımlayalım- üçlü bir yapıda oluşturulur: aile, cemaat, ümmet. Ama İslam, toplumun en küçük biriminin birey yada fert olduğunu söylemiyor. İslam'a göre birey yoktur, birey olamaz. Çünkü birey, kendini kendi aklına, kendi heva ve hevesine göre düzenleyen insandır. İslam'da Mü'min vardır; Mü'min de kendini vahye göre düzenleyen insan tipidir, insan modelidir. Dolayısıyla İslam'a göre toplumun en küçük birimini birey değil, aile oluşturur. Burada, bir mü'min bir de mü'mine vardır. Aile burada meydana gelir. Dolayısıyla, tarihte ilk defa kadın-erkek arasındaki ilişkiler Hz.Adem ile Havva arasında düzenlenerek yeryüzüne gönderilen ilişki türüdür. Bu nedenle aile ve onunla birlikte düşünmemiz gereken kadın ile erkek arasındaki ilişkiler Hz.Adem ile Havva'nın haşa bir flört neticesinde elde ettikleri bir şey değildir.
Evet o şartlar uygun düşmezse eriyip gidebilir, yok olabilir ama yine de aile verilidir. Dolayısıyla, kadın erkek ilişkileri üzerinde konuşuyorsak bu şu demektir. Biz aynı zamanda bir toplumun dünya görüşü üzerinde konuşuyoruz. Bundan dolayı da ben özellikle kız kardeşlerimizden rica ediyorum. İslam eşitlikçi ilişkiler kurmak isteyen bir din değildir. İslam adalet üzerinde ilişkiler kurulmasını isteyen bir dindir. Biz eşitlikçi düşüncelerle aile ilişkilerimize bakmamalıyız. Mü'minler kendi aralarındaki ilişkiyi eşitlik temelinde anlamlandıramazlar, meşrulaştıramazlar. Modernist düşünce, eşitlik ve eşitleştirici bir ideolojidir. Modernist kimlik anlayışı da eşitlikçi bir temelden hareket eder. Oysa İslam her şeyi adalet üzerine kurduğunu söyler. Adalet de verilidir; modern insan haklarının icat ettiği bir şey değildir.
Biz adaletin ne olduğunu Kur'an'dan ve Sünnet'ten öğreniyoruz. Dolayısıyla özellikle kadın-erkek arasındaki ilişkileri eşitlik üzerinde temellendirmekten vazgeçelim. Çünkü eşitlikçi arayış ailenin yaşamasına asla müsaade etmez. Bu şu demektir. Toplumun en küçük birimi ailenin yok olması demektir. Oysa biz ümmeti kurmak istiyorsak, ümmetin üzerinde oturduğu ilk basamak ailedir. Ondan sonra cemaat yada cemaatler gelir. Ben burada tek bir cemaati, homojen bir yapıyı kastetmiyorum. Belki de yüzlerce cemaati kastediyorum. Belki de akşamları namaz kıldığımız camideki cemaati de kastediyorum. Eğer bu anlamda bir cemaat olabilirsek; yani yoksulundan-zengininden, ölüsünden-dirisinden, sağından-hastasından haberdar olduğumuz ve sorumluluk hissettiğimiz insanların topluluğu olarak cemaati kastediyorum. Dolayısıyla ümmeti kurmanın ikinci basamağının cemaat ve cemaatlar olduğunu düşünüyorum.
Üçüncü basamak olarak ümmet ve ümmet bilincidir. Dolayısıyla İslam'ın sosyal dünyası bu üçünün üzerinden inşa edilir. Ailenin bir cemaat olduğunu hesap dışı tutmayalım. Aile kendi başına bir cemaattir. Evin erkeği akşam namazında imam olup aile fertlerini arkasına dizdiğinde, gerçekten bir cemaatin lideri olduğunu görecektir. Ama aynı zamanda bu durum formel düzeyde, askerin cephedeki diziliş biçimiyle benzerlik gösterir. Zira namaz şeytana/şeytanlara karşı verilen bir savaşı temsil eder. Önde eli kılıç tutan erkekler, arkada onları destekleyen kadınlar; bu arkada olmak hor göründüğünden değil, ümmetin geleceğini kendi rahimlerinde taşıdıklarından dolayı korunmak üzere arkaya koyulmuş kadınlardan müteşekkil bir durumdur.
Eğer Rasulüllah'ın savaşlarına bakarsanız bu mantaliteyi görürsünüz. Dolayısıyla kılınan namazın o formel yapısı ile müslümanların meydanlardaki savaş düzeni arasında doğrudan ilişki olduğunu düşünürüz. Bundan dolayı da aile bir cemaattir. Aile bir topluluğun siyasal ve sosyal kültür üretmiyorsa, bilin ki müslümanlar bir iddiada bulunamazlar. Aile sadece yemeğin pişirildiği, yatakların olduğu bir yer değildir. Mahremiyetin, siyasal kültürün üretildiği bir yerdir. Onun için kadınlarımız da erkeklerimiz de evi sıcak bir ocaktan ibaret görmekten vazgeçmelidir. Bu kültürü orada üretip cemaat olmak zorundayız. Ondan sonra camideki cemaatlerle bütünleşeceğiz. Zaten, İslam bizi alıp oraya götürecek...

Yıldız: İnşaallah, aileden, cemaatten, camiden başlayarak yeniden ümmet olacağız.

Arslan: İnşaallah!..

HAKAN ALBAYRAK: "BATI BİTİYOR, DOĞU UYANIYOR!"






Konuşan: Abdullah YILDIZ

Abdullah Yıldız: Sevgili Hakan, geçen hafta Paris yanmaya başlayınca, herkes bir anda senin o meşhur şiirini, Asaf Hüseyin'e ithaf ettiğin şiirini hatırladı:
Her şey bir rüzgara bakıyor ağabeyBakmayın esrar çekip mayıştıklarınaBir gün var ya bu Mağripli çocuklarBir gün yakacaklar Paris'i
Bu şiiri 1996'da Yeni Şafak'ta yazmışsın. Doğrusu ben kaçırmışım, ama sevgili Tarık Tufan sık sık mırıldanır dururdu...
Şimdi, 'nasıl böyle bir kehanette bulundun' demek istemiyorum. Ama, Allah'ın verdiği aklı ve müslüman basiretini kullanarak, bir gün Mağripli çocukların Paris'i yakacaklarını 9 yıl öncesinden nasıl öngörebildin? Hangi gözlemlerine dayanarak böyle bir öngörüde bulundun?

Hakan Albayrak: Bir çok Mağripli tandım Avrupa'da. Ve tanıdığım Mağripliler ya çok dindardılar ya çok günahkardılar ama onlar bile çok derinlerde bir yerlerde dindarlardı. Mesela Frankfurt sokaklarında Faslı gençler esrar satarlar. 'Esrar kaliteli mi?' diye sorulduğunda 'Vallahilazim kalitelidir' derler; onu huşu içinde söylerler ama. Bu gençler Ramazan geceleri yine o sokaklarda dünyanın en güzel sesiyle koro halinde ilahi söylerler. Ve bu gençler pire için yorgan yakarlar, böyle bir bıçkınlıkları, gözü karalıkları var. Bir de kendilerini asırlar boyunca itip-kakmış, sömürmüş batıya karşı müthiş bir hınçları var. Ben bu insanlarla beraber yaşadım, aynı evde kaldım. Ve manzaraya baktım, dedim ki; 'bu gençler ya yok olacaklar bu topraklarda yani kimliklerini kaybedecekler tamamen, yada ayaklanacaklar.' Yani o yüzyıllardır biriken öfke bir yerde patlayacaktı. Bunları düşünürken de aslında bu çocukların kimliklerini kaybetmelerine ihtimal vermiyordum. Çünkü onlar kaybetmek istese bile, Batı'nın soykırımcı tabiatı, ırkçılığı -ki bu, kültürel ırkçılığı da ihtiva ediyor- onların Batı toplumuna entegre olmasına engel olacaktır. Almanya eski Başbakanı Helmut Schmidt Hamburger Abendblatt gazetesine verdiği beyanatta diyordu ki; "Türklerin ve diğer yabancıların Batı toplumuna -özelde Alman toplumuna- entegre olmasını biz istemedik, bizim toplumumuz istemedi. Onlar isteseydi bile biz bunu kabul etmeyecektik." Ve ekliyor: "Multi-kültürel toplum projesi hiçbir Batı ülkesinde gerçekleştirilememiştir. Bunun sebebi de bütün Avrupa kiliselerinin yüzyıllar boyunca bizi öteki dinlere özellikle İslam ve Yahudiliğe karşı düşmanca yetiştirmeleridir. Biz bu dinlere karşı içgüdüsel bir tepki geliştirdik. Ve bugün bazı idealistler multi-kültürel toplumdan bahsettikleri zaman ben onlara şunu diyorum: 'Birkaç yüzyıl geç kaldık'." Neredeyse kelimesi kelimesine aktardığım bir beyanat...
Şöyle bir şey sorulabilir: 'Avrupa'daki Türk gençleri Almanlaşmayı, İngilizleşmeyi, Fransızlaşmayı kabul etseler problem çözülecek mi?' Problem çözülecek olsaydı Bosna-Hersek'te 250 bin insan ölmezdi. 70'li yıllarda Saraybosna'da gezmiş olsaydınız muhtemelen derdiniz ki, 'bu ülkede İslam sadece mimaride yaşıyor'. Camiler bomboştu. Ama Sırplar Müslüman komşularını öldürmeye başlayınca Müslümanlar ne yaptılar; hemen camilere koştular, oradaki yeşil bayrakları alıp direnişe geçtiler. Burada bir parantez açmak istiyorum: İşte 'kurban sembolik bir ibadettir yapılmasa da olur, filanca ibadet semboliktir yapılmasa da olur, şu semboldür olmayabilir' diyen insanlar var. Halbuki sembollerin savaştığı bir dünyada yaşıyoruz. Ve semboller o kadar önemli ki. Y.Nuri Öztürk bir televizyon konuşmasında 'minare nedir kardeşim, var mıydı peygamber zamanında minare, bid'attir' gibilerinden bir şeyler söylemişti. Şimdi bakın, minare semboldür ve burada Müslümanlar yaşıyor demektir. Minarenin yükseldiği camide cemaat olmasa bile o minarenin orda olması toplumsal bilinçaltında İslam'ı canlı tutar. Ve bir gün İslam'ın bilinç üstüne çıkmasını, gün yüzüne çıkmasını mümkün kılar. Bosna'da böyle oldu. Oradaki müslümanlar bayrakları ellerine alıp direnişe geçmeden önce uzun bir süre Batıdan medet umdular. Hırvatistan'da birçok şehir yerle bir edilmesine rağmen Boşnaklar ciddi bir direniş hazırlığına girmediler. Aliya İzzetbegoviç dahil olmak üzere hepsi, Batı medeniyetinin, vazettiği değerlere gerçekten bağlı olduğuna yürekten inanıyorlardı. Ve 'Batı bu gidişata müsaade etmez' diyorlardı. Bosna gibi multi-kültürel bir toplumun Avrupa'nın ideali olduğunu, dolayısıyla bırakın Bosna'yı tahrip etmelerini, model olarak göstereceklerini düşünüyorlardı. Bıçağın kemiğe dayandığı ana kadar beklediler. Ve binlerce Müslümanın öldürüldüğü, bir o kadar Müslüman kadının da tecavüze uğradığı savaşın ilk aylarında F.Mitterand Saraybosna'ya geldi. Boşnaklar onu 'büyük kurtarıcı, hoş geldin' şeklinde karşıladılar. Mitterand büyük bir cesaret örneği göstererek bombardıman altındaki Saraybosna'ya yardıma geliyor diye düşündüler. Aliya İzzetbegoviç de çok umutluydu bu ziyaretten. Bunu savaşın sonu diye görüyorlardı. Mitterand yani Avrupa olaya el koydu, soykırım burada bitiyor zannettiler. Daha sonra İzzetbegoviç'in danışmanından öğrendim. Saraybosna'daki başkanlık sarayında Mitterand'ın Begoviç'e söylediği bir tek söz vardı: "Avrupa'nın ortasında Müslüman bir devlet kurabileceğinizi sanıyorsanız, yanılıyorsunuz!" Bunu on binlerce Müslümanın cesedi üzerinde söylüyor. Doğrusu Boşnakların İslam devleti kurmak gibi bir düşünceleri yoktu. Eserleri ve düşünceleri bilinen Aliya İzzetbegoviç gibi bilge bir Müslümanın liderliğindeki, multi-kültürel hayatı benimsemiş Boşnakların muhayyel İslam devletinin, o günlerin mevcut faşist Sırp ve Hırvat rejimlerinden daha korkunç görünüyor olması çok önemli. Sırplar ve Hırvatlar orada 250 bin kişiyi katlettiler, bunu değil muhayyel İslam devletini sorun olarak görmek sapıklıktır. Müslümanların Müslüman olarak varlıklarına tahammül edemiyorlar, bütün hikaye bu!

Yıldız: Çünkü Müslümanları, 'barbar öteki' olarak görüyorlar. Bu söylediklerinizi destekleyecek ilginç bir anekdot var, notlarımın arasında: Belçika İçişleri eski Bakanı Joseph Michael 1987'de şöyle diyor bir radyo konuşmasında: "Bugün Belçika ve Avrupa'da yaşayan göçmenler birer barbardır. Bunlar Belçika'ya gelmiş barbarlar olup dilleri ve kültürleri bizimkine benzemez. Bu barbarlar Türkler, Araplar ve Yugoslavlardır." Şimdi, bu zihin yapısı, bugün Paris'i yakan Mağripli çocukları nasıl görüyor, sizce?

Albayrak: Burada çok ilginç bir durum söz konusu. Bu adamlar bize 'barbar' diyorlar, oysa biz Müslümanlar bir yeri fethedip orada bize benzemeyen bir toplulukla karşılaştığımız zaman ilk sorumuz, 'nasıl olur da bu insanlarla barış içerisinde beraber yaşarız?' sorusudur. Frenkler ise -Haçlı seferlerinden kalma, Batı için kullanılan bir tanımlama- bir yeri işgal ettiklerinde sadece şunu sormuşlardır: 'Bunları nasıl yok ederiz?' İlginçtir, Usame İbn-i Munkız İbretler kitabında Frenklerden 'hayvanlar' diye bahseder. Bu bir hakaret değil, tespittir...

Yıldız: Çekirge sürüleri gibi önlerine çıkan ne varsa yok ettiklerini, Müslümanların kanını içtiklerini, kafa taslarında şarap içtiklerini kendileri övünerek anlatıyorlar, kaynaklarında...

Albayrak: I.Haçlı Seferlerine bizzat katılmış olan Raul de Cahen diyor ki: "Bizimkiler, Maarra kentinde (Suriye'de bir şehirdir ve orada 3 günde 100 bin Müslümanın şehid edildiği rivayet edilir) Müslümanların yetişkinlerini kazanlarda kaynatıyor, çocuklarını şişe geçirip kızartarak yiyorlardı..." Aynen böyle söylüyor. Ve ne yapıyor bu hayvanlar! Kudüs'e geliyorlar; camilere, havralara sığınmış olan Müslümanları ve Yahudileri diri diri yakıyorlar. Bu katliam devam ederken hemen Kabiri kilisesine koşup oradaki doğulu Hıristiyan Kilise temsilcilerini kiliseden atıyorlar. Hıristiyan itikadına göre Hz. İsa'nın çarmıha gerildiği yerde yükselen ve onlar için en kutsal yerlerden olan Kabiri kilisesinde her doğulu kiliseden bir temsilci bulunurdu. Fakat Frenkler bunları İsa Mesih'e layık görmedikleri için kendi tabirleriyle 'kafirlere(müslümanlara)' benzettikleri için sizin burada yeriniz yok diyerek kovuyorlar. Ve birçoğuna da korkunç işkence ediyorlar. Halbuki 1095 yılında Papa II. Urbanos, yaptığı Haçlı seferlerine çağrı konuşmasında "doğudaki kutsal topraklar Müslüman işgali altında, kardeşlerimiz Müslüman zulmü altında, onları kurtarmaya gidiyoruz" diyordu. 1200'lerin başında da İstanbul'u işgal ediyorlar. Papanın fetvasıyla, Haçlı seferlerine mani olan herkes Müslümanlarla eşit muamele görüyor, korkunç zulme uğruyor. Ortodoksların en kutsal mekanı Ayasofya'da, onları aşağılamak için fahişelerle alem yapıyorlar.
Ama, 1099 Kudüs katliamına karşılık, 1187'de yani sadece 88 sene sonra, Selahaddin Eyyubi Kudüs'ü geri alıyor ve İslam ordusuna şu emri veriyor: "İster doğulu olsun, ister Frenk hiçbir Hıristiyan'ın burnu dahi kanatılmayacaktır." Devam edelim: sonra Frenkler ne yaptılar? İspanya topraklarını müslümanlardan geri alma sürecinde inanılmaz katliamlar yaptılar. 'Canlarınıza ve mallarınıza dokunmayacağız' sözlerine güvenen Müslüman şehirler teslim oldular. Ve teslim oldukları gibi katledildiler. 15. yüzyıl, 16. yüzyıl hep böyle... 17. yüzyılda İspanya'da müslümanlar gemilere dolduruldu, limandan uzaklaştıktan sonra denize atıldılar; çünkü gemici kelle başı para alıyor, geri dönüyor, biraz daha müslüman yüklüyor, tekrar denize döküyordu. Bunun devlet kararıyla yapılmış bir soykırım olduğunu bizzat İspanyalı tarihçiler söylüyor. 19. yüzyıla geliyoruz. Artık Fransız ihtilali olmuş, eşitlik, kardeşlik, özgürlük sloganları bütün Avrupa'yı sarmış, adamlar toparlanıyorlar Berlin'de(1860'da) ve kendi aralarında Afrika'yı bölüşüyorlar ve yağmaya başlıyorlar...

Yıldız: Ve Fransızlar, Cezayir'i işgal edip 1 milyonun üzerinde Müslümanı katlediyorlar. 1990'larda Cezayir'de müslümanlar(FIS) iktidarı devralacak bir noktaya geliyor; Fransa'nın desteklediği Cunta, korkunç katliamlara girişiyor, bunu da Müslümanların üzerine yıkıyor...

Albayrak: Mesele sadece katliamlar değil... Bir Cezayirlinin en çok övündüğü, en büyük iftihar vesilelerinden bir tanesi vahyin, Hz. Peygamber aleyhisselamın dili ile aynı dili konuşmaktır. Ama Fransızlar Arapça'yı yasaklıyor, 'Fransızca konuşacaksınız' diyorlar. Neden? Çünkü bir Arap Fransızca konuşmayı içine sindirdikten sonra, her şeyi içine sindirir, köle olmayı bile. Bakın, Fransızlar Çin'de işgal ettikleri bölgelerde Çinli erkeklerin uzun saçlarını kestiler. Çünkü uzun saçlar Çinlilerin onuruydu, sembolik bir anlamı vardı onun, o uzun saçın kesilmesi adamların bitmesi, çökmesi demekti, onurunun çiğnenmesi demekti; artık ona istediğinizi yapabilirsiniz, itebilir, kakabilirsiniz, öldürebilirsiniz. Batılılar her yerde ve her zaman böyle aşağılık, soykırımcı bir tabiat sergilediler. Dediğiniz gibi, 1991 yılında Cezayir'de FİS halktan %70 oy aldığında, Fransa bütün demokrasi vs. sloganlarını çiğneyerek büyük karışıklık çıkarttı ve o günden bugüne 200 binden fazla insanı öldürttü. Ve bu adamlar yaptıklarından ötürü özür dilemedikleri gibi, bu mentalitelerini asla değiştirmeyecekleri yönünde sürekli yeni yeni işaretler veriyorlar. Özellikle Mağriplilerin yaşadığı mahallelerde Fransa devleti tarafından işlenmiş çok büyük suçlar var. Fransız polisi Avrupa'nın en şiddet düşkünü polisi olarak tanınır. Yakın mesafeden, 1 metre mesafeden kafasına kurşun sıkılarak öldürülen Mağripli çocuklar var. 1998'de Fas'taki ayaklanma neden çıkmıştı? "Mağrip Ateşi Paris'e İlerliyor" diye Milli Gazete'de yazmıştık. 2000 yılında yine bir genç, kafasına kurşun sıkılarak öldürüldü. Geçenlerde bir genç polisle tartışıyor, polis silahını çekiyor, genci göğsünden vurarak öldürüyor. Bu ayaklanmadan önce içişleri bakanı mahalleleri geziyor, buralar için çöplük diyor, oradakilere serseriler, barbarlar diyor. Bu çok ciddi bir tahrik...

Yıldız: Bu ifadeler bana, meşhur İtalyan gazeteci Orianna Fallaci'nin 11 Eylül sürecinde sarfettiği bir sözü hatırlattı. Fallaci, Öfke ve Gurur isimli eserinde, Batıdaki Müslümanlar için; "Allah'ın çocukları fareler gibi ürüyor" ifadesini kullanıyordu; dahası "tüm Müslümanların; İslamcı ülkelerde, ılımlı rejimlerde ve Avrupa'da yaşayan tüm Müslümanların Batı uygarlığı için bir tehdit olduğunu" söylüyordu. İğrenç bir bakış açısı bu... Peki, Mağripliler biraz da bu bakış açısına mı hınç duyuyorlar?

Albayrak: Bakın, bu Mağripli gençler, arabaları ateşe verirken ne diye bağırıyorlar? "Allahu ekber" diyorlar. Çok dindar olduklarından değil, fakat "Allahu ekber" diye haykırırken İslam'a yönelik saldırıları üzerlerine aldıklarını ifade etmiş oluyorlar. Yani diyorlar ki; 'ben günah deryasında yüzüyor olabilirim; zannetme ki, sana ruhumla teslim oldum, hayır ben hala Müslümanım; sen benim dinime, kardeşlerime bunu yapamazsın, bizi aşağılayamazsın'... Yani, Paris'in banliyösündeki, varoşlarındaki bu çocukların içişleri bakanı Sarkozy'i görevden alma yetkisi yok, böyle bir şey yapamıyor, gidip arabaları yakıyor. Yani siz bunları itmişsiniz, dışlamışsınız, köşeye sıkıştırmışsınız, sonra da 'niye bana saldırıyor' diyorsunuz. Kediyi köşeye sıkıştırırsanız size saldırır. Bir de diyorlar ki, 'bunlar ne kadar barbar adamlar, kendi arabalarını yakıyorlar, bizim onlar için kurduğumuz postaneyi yakıyorlar, otobüs duraklarını, mahallelerine gönderdiğimiz otobüsleri yakıyorlar'. Bakın, hapishanelerde isyanlar yatakların yakılmasıyla başlar. İki metrekarelik hücrede mahkum önce kendi yatağını yakar. Bu şu demektir: 'ölmek var, dönmek yok!' Bu adam için artık bıçak kemiğe dayanmıştır. Sabrı tükenmiştir. 'Ya olacaktır, ya olacaktır' diyor; ne istiyorsa artık. Ve siz (Fransız hükümeti) bunların karşısına meydan okuyucu bir üslupla çıkıyorsunuz. Binlerce araba yanmış, bütün Paris şehirlerinde Mağripli gençler ayakta, hala barbarlıktan filan bahsediyorsunuz; lutfedip şöyle bir cümle kurmuyorsunuz: "Bizim de hatalarımız vardır. Bunları düzeltmemiz lazım. Bu gençlerin yaptıklarını tasvip etmiyoruz ama onları anlıyoruz." gibi yatıştırıcı bir cümle sarf etmekten imtina ediyorsunuz. Aslında, Sarkozy'nin derhal görevden alınması gerekirdi. Bunu bile yapmadılar. Çünkü kibirlerine yediremiyorlar.
Şimdi, bu noktaya nasıl gelindi? Daha birkaç hafta önce Fransa'da bir imam camide, Batı medeniyetine mugayir bazı Kur'an ayetleri okuduğu gerekçesiyle sınır dışı edildi. Hem de sınır dışı için ilgili şahsa hazırlık süresi bile verilmedi. -Normalde üç dört gün süre tanınır.- Sarkozy, bu süreyi bile tanımadan imamı sınır dışı ettiriyor. İmamın avukatı mahkemeye başvuruyor; mahkeme de bakıyor, -belki kerhen- imamı haklı buluyor. Fakat mahkemenin bu kararına rağmen bir hafta içinde aynı uygulama tekrar ediliyor. Bu defa başka bir imam daha sınır dışı ediliyor. Şimdi, mesele artık El-Kaide, Taliban rejimi, fundamentalizm filan değil...

Yıldız: Hatırlarsanız, bir-kaç ay önce, Diyanetin hazırlayıp camilerde okuttuğu bir Cuma hutbesinde "Allah katında din yalnız İslam'dır" ayetine yer verildi diye Avrupa Birliği tepki gösterdi. Yani Avrupa Birliği'ne girmek istiyorsanız, bu anlayışı bir kenara bırakacaksınız!..

Albayrak: Adamlar artık İslam'a, Müslümanlığa dört cepheden saldırıyor. Bunun fundamentalizmle, El-Kaide'yle, bilmem neyle alakası var mı? Tövbe haşa, "Allah'ın oğulları fareler gibi çoğalıyor"muş!..

Yıldız: Bunu sadece o mu söylüyor? Hadi, o kafayı yemiş yaşlı bir gazeteci diyelim. Peki, 11 Eylül'ün hemen ertesinde, bir devlet adamı, İtalyan Başbakanı Berlusconi ne diyordu: "Uygar Batı, İslam dünyasını ve diğerlerini medenileştirmek zorundadır." Yani biz sizleri zorla kendimize benzeteceğiz!..

Albayrak: Tabi adam şunu da söylemiş oluyor: "Ben yeryüzünde Batı medeniyeti dışında bir medeniyet tanımıyorum!" Şimdi artık Batıda atıfsız konuşuluyor. Öyle ki bazı Kur'an ayetleri, mesela "cihad"la ilgili ayetler, "Yahudiler"le ilgili ayetler, mesela eşcinselliği yasaklayan ayetler, hayatı tanzim eden ayetler hedef alınıyor. Diyor ki adamlar; "bu ayetleri kabul eden bir insan, yani 'ben Müslümanım' diyen bir insan Batı medeniyetine karşı potansiyel bir tehdit oluşturuyor." Bunun El-Kaide üyesi olmasına gerek yok, fabrikada çalışan sıradan bir Türk işçisi de olabilir, bu işçi alkolik olabilir, camiye gitmiyor olabilir; ama ben Müslümanım demek suretiyle bu ayetleri kabul ettiğini beyan ettiği için potansiyel bir teröristtir, potansiyel bir ırk ayrımcısıdır, cinsiyet ayrımcısıdır, Batı düşmanıdır vesaire. Şimdi bakın en mutedil, demokrat, insan haklarına en riayetkar, en liberal Batılılar bile gayri ihtiyari olarak İslam'ı dışlamaktan, Müslüman'ı dışlamaktan kendilerini alamıyorlar. Mesela Alman televizyonunda bir program seyretmiştim. Program aslında iyi niyetle hazırlanmıştı. 11 Eylül sonrasında Avrupa Müslümanlarının üstüne çok fazla gidildiği, bunun doğru olmadığı, Avrupalıların Amerikalılardan farklı hareket etmesi gerektiği filan söyleniyordu. Fakat programın sonunda huzurevinden yaşlı bir amca, sakallı bir Türk gösterildi. Bu amca sabahları kalkıyor, abdestini alıyor, yakında bir yerde camiye gidiyor, sabah namazını kılıyor, geri dönüyor; biraz uyuyor, sonra kalkıyor, yine camiye gidiyor, akranlarıyla beraber öğle namazını bekliyor, öğle namazını kılıyor, emekli Türklerle oturuyor; ikindiyi kılıyor, akşamı, yatsıyı kılıyor, sonra dönüyor, yatıp uyuyor. Diyor ki programı hazırlayan: 'Hasan bilmem kim, 1960'tan beri Almanya'da yaşıyor ve Alman pasaportu taşıdığı halde hala Alman toplumunun dışında yaşıyor.' Almanya'da, Alman kanunlarına göre kurulmuş, Alman vatandaşları tarafından yönetilen bir cami kompleksi, bir süpermarket, bir kafeterya vs; ve gününü burada geçiren bir Alman vatandaşı. Ama bu zihniyet diyor ki; 'bu adam Alman toplumunun dışında yaşıyor. Alman hayat felsefesine entegre olamadı.' Bir Alman gününü birahanede geçirse yada kilisede geçirse hiç kimse 'bu adam Alman toplumunun dışında yaşıyor' demeyi aklına getirir mi? Hani devlet orada bütün dinlere eşit mesafedeydi? Bakın, bir Alman, ateist de olsa, agnostik de olsa, kilisenin yanından geçerken (müspet ya da menfi) özel bir şey hissetmez, çünkü o Almanya manzarasının tabii bir parçasıdır; ama cami yanından geçerken bir şey, bir tedirginlik hisseder; çünkü o yabancıdır, çünkü onun orada aslında yeri yoktur, bilinçaltında 'buraya nereden geldi' falan der. Bunu herkeste görürsünüz.

Yıldız: Yani başını örten, namaz kılan, İslami kimliğinin gereğini yapan, Müslümanca bir hayat yaşamaya çalışan her insan potansiyel tehlike ve Batılı hayat tarzına uymamış oluyor...

Albayrak: Tabi aynen böyle. Bu örnek mecazi değil, hakikaten böyle. Diyor ki Alman Anayasasını Koruma Teşkilatı (bundan on sene kadar önce Avrupa Milli Görüş Teşkilatı'yla ilgili bir rapor hazırlanıyor ve bu rapor basına sızdırılıyor; orada bir cümle aynen şöyledir): "Milli Görüş, Türkleri camide tutmak suretiyle entegrasyona set çekiyor." Namaz kılan bir müslüman, entegre olmamış bir müslümandır. Bu müslümanın entegre olması için namazı bırakması gerekmektedir, mesele bundan ibaret!..

Yıldız: Fransız devlet adamlarının ve özellikle de J.Chirac'ın sık sık tekrarladığı bir cümle var: "Türklerin derin bir kültürel değişimden geçmeden Avrupa Birliğine alınmaları mümkün değildir." Yani bunun manası şu mu: namazı bırakmadan, zinayı olumlamadan, içkiyi, eşcinselliği hoşgörüp olumlamadan AB'ye giremezsiniz!?..

Albayrak: Hatta yer yer açıkça ifade ediyorlar. Kur'an'da şöyle şöyle ayetler var, bunlar Batı medeniyetine mugayir diyorlar ya; biz de onlara İncil'den bazı ayetler gösteriyoruz ve diyoruz ki: 'bunlar da Batı medeniyetine mugayir'. Yani bir kutsal kitabın okunabilmesi için Batı medeniyetine uygun olması meselesi başlı başına bir skandaldır. Peki İncil ne olacak? Eski ve Yeni Ahid ne olacak? O zaman diyorlar ki: 'Tamam, İncil'de bazı sakıncalı ayetler var ama bunların eski gücü ortadan kalkmıştır. Neden? Çünkü İncil Aydınlanma süzgecinden geçmiştir; Hıristiyanlık Aydınlanma devrimini yaşadı, etkisizleştirildi, bunlar yok hükmünde. Bunları okuyan adam zihninde böyle bir şey canlandıramaz, zira bilinçaltındaki Aydınlanma buna mani olur.' Hani hep diyorlar ya, 'aydınlanma süzgecinden geçmediği için hoşgörüsüz tabiatını koruyan İslam'; dillerdeki tekerleme şimdi bu. Diyorlar ki, dini artık ciddiye almadığını ifade et, 'elhamdulillah Müslümanım ama bunun hiç önemi yok' de, gel. İddia ediyorum ki öyle deyip gelen adamı da vuracaklar. Yaptılar işte Bosna'da. Şimdi, bu tabloyu belki bu şekilde değil ama Paris'in, Lyon'un, Strazburg'un kenar mahallelerindeki çocuklar da yaşıyorlar. Bunların kız kardeşleri okula gidiyor. Sistem ilkokuldaki kız çocuğu ile dalaşıyor, Cumhurbaşkanı beyanat veriyor. Batı bütün dehşetiyle 7 yaşındaki çocuğun üstüne çöküyor... Almanya'nın bir önceki Başbakanı Gerhard Schröder diyor ki; "ülkemizde paralel cemiyetler istemiyoruz". Bu şu demek; Alman toplumuna paralel, Alman toplumunun dışında Türk bakkalına giden, Türk kahvesinde oturan, Türkçe konuşan, Türk gazetesi okuyan bir azınlık istemiyorum. İçişleri bakanı Otto Schily bunu açıkça ifade etti. Dedi ki; 'Türkçe konuşan homojen bir azınlığa tahammülümüz yok'.

Yıldız: Aynı şahıs (Otto Schily); "en iyi entegrasyon, asimilasyondur" demişti...

Albayrak: Kimdir biliyor musunuz bu adam? 1970'li yıllarda Kızılordu'nun avukatlığını yapmış, Alman devletini faşistlikle suçlamış bir adamdır ve Yeşiller'in kurucularındandır.

Yıldız: Yani Batı'daki bu 'Multi-kültüralizm / çok kültürlülük' edebiyatı filan, hikaye...

Albayrak: Bakın, bizim mutlaka bozmamız gereken ezberler var. 'İşte müslümanlar gettolaşıyor.' Bizim oradaki bir takım ağabeylerimiz, aydın kitleler diyorlar ki: 'Hakikaten artık biz de gettolaşmayalım. Uyum sağlayalım.' Niye? Gettolaşmak, farklı kültürlerin oluşturduğu mahallelerin kurulması, Türk mahallesinin olması, Arap mahallesinin olması, Hint mahallesinin olması niye kötü bir şey? Niye kötü olduğunu baştan kabul ediyoruz?

Yıldız: Osmanlı döneminde bu tür gettolar pekala yan yana yaşıyorlardı.

Albayrak: Osmanlı döneminde, Abbasiler döneminde, Emeviler'de... Emeviler, bizim en kötü dönemimizdir. 700'lü yıllarda Hindistan'ın bir bölgesi fethediliyor; orayı fetheden komutan bir bakıyor ki kendilerine Hindu diyen, Budist diyen enteresan topluluklar var; garip ibadetleri var... Hıristiyanı biliyor, Yahudiyi biliyor ama bunları ilk defa görüyor. Halife/Sultan'a haber veriyor; 'durum böyle böyle, ben nasıl muamele edeceğim'. Cevap: 'Vergilerini verdikleri, İslam'a savaş açmadıkları müddetçe, bırak diledikleri gibi yaşasınlar, diledikleri gibi ibadet etsinler'.
Devam edelim: Bağdat'ı kim kurdu? Ümmet-i Muhammed kurdu, müslümanlar kurdu, evveliyatı yoktur o şehrin. Fustat, yani Kahire müslümanlar tarafından kuruldu. Rey, Isfahan Müslümanlar tarafından kuruldu. Daru'l-Beyza yani Kazablanka müslümanlar tarafından kuruldu. Ve bu şehirler Hıristiyan mahalleleriyle, Yahudi mahalleleriyle, kiliseleriyle ve havralarıyla birlikte kuruldu. Çünkü Daru'l-İslam, kiliseyi ve havrayı resmin bir parçası olarak görür. Diyorlar ya 'sizde tolerans yok'. Evet, bizde tolerans yoktur, olmaz böyle bir şey; çünkü tolerans sahibi olmakla övünüyorsanız bunun lüks bir şey olduğunu ifade etmiş oluyorsunuz, yani diyorsunuz ki 'bundan vazgeçilebilir'. Bizde tolerans yoktur. Çünkü kiliseyi, havrayı tolere etmemek gibi bir seçenek yoktur; zira Kur'an ayeti var. Mealen: "İnsanların bir kısmını diğer kısmıyla defetmeseydik, yeryüzünde Allah'ın adının bolca anıldığı kiliseler, havralar ve mescitler yıkılıp giderdi." Yani dokunulmazlık bakımından manastırların, kiliselerin ve havraların mescitle aynı statüde olduğunu Cenab-ı Hak söylüyor. Bir parantez açayım. Biliyorsunuz, İstanbul'da birkaç yıl önce bir havra saldırıya uğramıştı. Ben o zaman demiştim ki; "Bu İslam medeniyetine yönelik bir saldırıdır."
Şimdi Avrupa, Müslümanları Batı'dan sürebilir. Daha 1995'te Jean Baudrillard diyor ki: "Yugoslavya'da eski müslümanlara yönelik soykırım, yeni Avrupa'nın tekamülü sürecinde bir merhaledir. Ve Sırplar, yeni Avrupa'nın mızrak ucudur. Parlamentoların gölgesinde şekillenen gerçek Avrupa işte budur. Bütünüyle beyaza boyanmış, sıvanmış, ekonomik ve dini bakımdan yekpare kılınmış bir Avrupa." Her şey çok açık değil mi? Bizimkiler diyorlar ki: "Şimdi Avrupalılar isyanı bahane ederek Müslümanların üzerindeki baskıları artıracak." Yani adam artık 'bahane aramıyorum' diyor, bas bas bağırıyor. 'Ben güçlüyüm' diyor; 'ben bugüne kadar vazettiğim değerleri pervasızca çiğnemekten imtina etmedim ve bundan sonra da etmem!' Zaten gerilimi tırmandırdıkça tırmandırıyor, baskıyı artırdıkça artırıyor. Zaten Müslümanların etrafındaki çember daraldıkça daralıyor. Bu süreç Baudrillard'ın 1995'te tespit ettiği, gördüğü bir süreç. Bu zaten oluyor. Zaten bu isyan olsaydı da olmasaydı da gözünün üstünde kaşın var demesi yeterliydi. Dünyanın en demokratik ülkesi İsviçre'dir; her hafta referandum yapılır -'kaldırım yapılsın mı yapılmasın mı' gibi-, her şey halka sorulur. Şunu biliyor muydunuz? İsviçre Vatandaşlık Dairesi başörtülü Müslüman hanımların yaptıkları müracaatları kategorik olarak reddeder. Önce 'başınızı açar mısınız?' diye sorar. Açmam diyorsa reddeder, başka bir şey sormaz. Alman hükümetinin raporunda okumuştum onu; "başörtüsü sorununa nasıl çözüm aramalıyız" sorusuna cevap ararken komşu ülkelerden örnekler sıralanıyor. İsviçre Vatandaşlık Dairesi başörtülü müslüman hanımların vatandaşlıklarını reddederken şöyle bir cümle tutuşturuyor ellerine: "Başını açmayacaklarını beyan etmek suretiyle yetersiz entegrasyon temayülü sergilemiştir." O kadar!

Yıldız: Şimdi AİHM'in en son kararı ile bu tutum AB'nin genel tutumu haline geldi diyebilir miyiz? Yani böyle olacağı belli değil miydi Allah aşkına!?..

Albayrak: Bu, aslında ayrıca konuşmamız gereken bir konu, ama maalesef 10 sene kaybettik. Zihinlerimiz dumura uğradı; 10 sene bir şey bekledik oradan, fikri gelişimimizi durdurduk, Avrupa kapılarında takılıp kaldık. Aynen üniversite kapılarında takılıp kaldığımız gibi. 15-20 sene geçti. Biz evlerimizde yüzlerce üniversite kurabilirdik. Siz yapıyorsunuz bunu vakfınızda. Eğitim fetişizmine, diploma fetişizmine gerek yoktu. Ama bu ayrı bir konu...

Yıldız: Peki, Batıdaki bu dışlayıcı, ötekileştirici tutumun sonu neye varır sizce?

Albayrak: Şimdi, Batı gazetelerini okuyan, televizyonlarını seyreden, Avrupa sokaklarını gezen basiret sahibi bir adam hemen şunu fark eder; burada yeni bir Endülüs felaketinin eşiğindeyiz. Ben katliamı da ihtimal dahilinde görüyorum da, ama şu olacaktır, göreceksiniz: Fransa'nın meşhur faşist politikacısı Le Pen diyor ya; 'Afrikalıların vatandaşlığını iptal edelim'. Bu fantezi değil; bu olacak, göreceksiniz, Afrikalıların, Asyalıların, Ortadoğuluların vatandaşlıkları iptal edilecek, bunlar özlük hakları bile verilmeden, belki de bankalardaki paralarına bile el konularak apar topar sınır dışı edilecekler. Eğer böyle devam ederse bunu bile göreceğiz. Eğer Avrupa, genel olarak da Batı, çok büyük bir sürpriz yapıp Haçlı köklerinden kopma iradesini gösteremezse, Avrupa'da yeni bir rüzgar, bugüne kadar hiç görmediğimiz bir rüzgar esmezse, bu böyle olacak. Yani iki kere iki dört eder. İki kere iki dört ettiği için konuşmanın başındaki şiiri yazmıştım. İki kere iki dört ettiği için bunu söylüyorum. İş buraya doğru gidiyor; bu çok tehlikeli, ama özellikle Batı için çok tehlikeli bir şey...
Yani siz bu politika ve tepkinin Avrupa'daki müslümanlarla sınırlı kalacağını mı zannediyorsunuz? Türkiye Cumhuriyeti kim tarafından yönetiliyor olursa olsun; Cezayir'de hangi diktatörlük hüküm sürüyorsa sürsün; İran'da, Fas'ta, Zimbabve'de nasıl bir rejim olursa olsun, zerre kadar ödü olan, ciğeri olan, yüreği olan herkes Avrupa'ya buğz edecektir. İçten buğz etmezse halkın tepkisi yüzünden buğz ediyor gibi gözükecektir ve bu yönde politikalar geliştirecektir. Süreç buraya doğru gidiyor. Ve yanlış yapıyorlar. Irkçılık öyle pis bir şey ki, aklı mantığı devre dışı bırakıyor. Bakın, Güney Amerika'da müthiş bir uyanış yaşanıyor. Hugo Chavez (Venezüella Cumhurbaşkanı), Lula da Silva (Brezilya Cumhurbaşkanı) Güney Amerika'daki ülkeleri birleştiriyorlar. Bununla da yetinmeyip diyorlar ki Afrika'ya; 'gel güney-güney dayanışmasına girelim'. Bununla da yetinmiyorlar, Arap alemine diyorlar ki; 'Latin Amerikalının damarlarında Arap kanı akıyor, Güney Amerika'daki medeniyetle Arap alemindeki medeniyet akrabadır, gelin bu medeniyetleri yeniden kaynaştıralım'. Bunu diyen kim biliyor musunuz? Venezüella Dışişleri bakanı Ali Rodrigez. Dikkat buyurun, ALİ Rodrigez. El Ahram'a verdiği beyanatta söylüyor bunu. Venezüella İran'la birbirinden önemli yirmi anlaşma yapıyor. Ve o anlaşmalar imzalanırken gerek Chavez gerekse Hatemi tarafından deniyor ki; "biz özgürlüklerini koruma kararlılığında iki kardeş ülkeyiz." Afrika'ya bakıyorsunuz -ki bizde, her türlü siyasi basiretsizliğin ve siyasi cehaletin sembolü gibi görülür-; 1963'te kurulan Afrika Birlik Teşkilatı, Afrika Birliği'ne dönüştü, süreç devam ediyor. Bugün Afrikalı aydınlar arasında yerel kimliğe vurgu yapmak ayıp sayılıyor; 'Afrikalıyım' deyip geçeceksin. Ve bugün Güney Amerika'da kabile tıbbını araştırma merkezini devlet kuruyor. Diyorlar ki 'bu AIDS konusunda bize çok büyük bir kazık atıldı'. Yanlış hatırlamıyorsam Tanzanya'da hükümet yarışma açıyor; 'milli kıyafetimizi belirleyelim' diye. Devlet adamları takım elbiseleri çıkarıp yerel kıyafet giyecek. Her yerde Batıdan kopma hareketleri var. Ne diyordu Frantz Fanon: "Hep insandan bahseden, ama insanı her gördüğü yerde öldüren Batıya artık yüz çevirelim." İş oraya doğru gidiyor.
Diyelim ki restleştik. Avrupa diyor ki; "Ben Müslümanları artık istemiyorum, alenen savaş açıyorum." Nereye kadar gidebilir? Irak'ı görmüyor musunuz? Süper güç Amerika, üç tane gerilla durduruyor onları. II.Dünya savaşından sonra Amerika'nın doğru dürüst başarısını gösterin lütfen. O kadar büyük bir karizması var ki, burnu her tarafta sürtülüyor ama hala her alanda kadir-i mutlak olduğuna inanıyoruz. Tam Deccal! Alnında kafir yazıyor. Gizlemiyor bunu. Allem ediyor, kallem ediyor, yenilmez olduğuna, bütün hesaplarının çok ince hesaplar olduğuna, asla yanılmadığına inandırıyor bizleri. Ama aslında Vietnam'da yenildiler, minnacık Küba'yla baş edemediler. İran devrimini engelleyemediler. Oradaki rehineleri kurtarmak için gönderdikleri helikopterler İran çöllerine düştü. Beyrut'ta bir intihar komandosu koca Amerikan ordusunu gönderdi memleketine. Somali'de F.Aidid komutasında birkaç yüz 'isyancı' Amerikan ordusunu denize döktü; filmini yaptılar daha sonra Kara Şahin Düştü diye. Bir gün içinde üç tane en gelişmiş helikopter düşürdüler. Kimler? Onların 'yamyam' dedikleri. O gün bu gündür Somali'nin adını anmıyorlar. Her yerde yenildiler. Ha tamam, sinsi işlerde başarılılar. İktisadi manipülasyon, kültürel manipülasyon, ama artık o da bitiyor. Bir tanıdığım var; dindar değil, idealist değil, bugüne kadar ortak hiç bir mevzuumuz olmadı; siyasetle ilgilenmeyen sade vatandaş, hatta "irtica"yı tehlikeli bulur. Gelip diyor ki bize, 'bakın şu mamuller var ya filanca meşrubat, filanca deterjan, bunlara verdiğimiz paradan İsrail'e pay gidiyormuş, bunları almayalım artık'. Taksiyle gidiyordum geçenlerde, taksi esrar kokuyor, şoförün kendisi; 'kusura bakmayın, az önce bir cigaralık aldım, biraz kokuyor' dedi. Sonra laf lafı açtı, dedi ki; 'Amerika Türkiye'ye de saldırır mı?' Ben herhalde korkuyor diye, 'saldırmaz abi, kafanı yorma' dedim. Dedi ki, 'keşke saldırsa'. 'Niye' dedim. Cevap şu: 'Daha tanımadık mı? Önüne gelene vuruyor bunlar. Afganistan'ı bombalıyor, Irak'ı bombalıyor, herkesi öldürüyor. Müslümanları üst üste yatırıyor, tecavüz ettiriyor. Ya, bizi de işgal etsinler, ben de taksimden çıkıp onlarla savaşayım, beni de öldürsünler, böylece Cennete gireyim, şehid olayım; yoksa bu günahla Cennete girmem mümkün değil'...

Yıldız: Yani ABD'nin ve Batı'nın bu tutumu, inşaallah ümmetin uyanışına, hatta tüm Batı dışındaki dünyanın uyanışına vesile olacak!..

Albayrak: Sonuçta Batı zararlı çıkacak. Kaynaklar bizde, neşe bizde, dinamizm de bizde, iyimserlik de bizde... Somali'nin başkenti Mogadişu'ya gittim; evet müthiş bir yoksulluk var, fakat sokaklarda insanlarla konuşuyorsun, dünyayı kurtarmak, adalet dağıtmak istiyorlar. Bir genç geldi; 'İstanbul'un fethini bana anlat; Çeçenistan'da ne oluyor, bana anlat' diyor. Hatta bunlarla da yetinmiyor, 'akşam bana yazsan da versen' diyor. 'Ne yapacaksın?' diyorum. 'Biz biraz habersiz kaldık; ümmet ne yapıyor, ne durumda, bunları öğrenip arkadaşlara anlatmak istiyorum" diyor. 1993 yılında gazeteci olarak Gazze'ye gitmiştim, bir gösteri vardı, İsrail askerleri taarruza geçince kaçışmaya başladılar; yanımdaki gençler konuşuyorlar, biri diyor ki öbürüne: 'bu Türkiye'den gelmiş'. Bunu öğrenen öteki yanıma geliyor: 'kardeş Karabağ'da ve Bosna'da durum nasıl?' Gazze'deyiz ve adamlar İsrail askerleri saldırırken bile bunu sorabiliyor... Geçen BBC'de Somalili üç kadın gösteriyorlar; büyük bir neşeyle gülen üç kadın. Ve arkadaki ses çok dramatik bir şekilde diyor ki: 'Bu kadınların çocukları ve kocaları öldü, buna rağmen böyle gülüyorlar.' Muhabir yaklaşıyor ve soruyor; 'Nasıl böyle gülebiliyorsunuz?' Kadın şaşırıyor ve diyor ki: 'Allah'a inanıyoruz, dünya dönmeye devam ediyor, bakalım hayırlısı.' Bir Afrikalı yazar, New African adlı dergide şöyle diyor: "Avrupa'nın hiçbir yerinde, Batının hiçbir yerinde Afrika'daki kadar güzel gülen, Afrika'daki kadar neşeli insanlar göremezsiniz." Bu hakikaten böyledir. Bizde neşe var, heyecan var, dinamizm var. Bakmayın bizim medyanın bu kadar abartmasına. Avrupa'ya ben çok gittim. O topraklara ayak bastıktan 5 dakika sonra Türkiye hasreti sarıyor beni. Somurtuk, fısıldaşarak konuşan insanlar... Gerçekten Avrupa çok sıkıcı ve çok sıkıntılı...

Yıldız: Peki, bu şartlarda Müslümanlar olarak ne yapacağız?

Albayrak: Bu noktada yapabileceğimiz tek bir şey var: Hem kendi kurtuluşumuz için hem de dünyanın kurtuluşu için muazzam İslam medeniyetinin yeniden yükselmesi için kafa yormak, çalışmak. Başka çare yok. İslam medeniyetinin güçlü olduğu dönemlerde yeryüzünde yine zulüm vardı. Ama yeryüzünün çok önemli bir kısmına zulüm giremiyordu. Bir denge sağlanmıştı. Dün eski tüfeklerden bir komünistle buluştum. Dedi ki: "Bu topraklar bin yıldır adaletin adresiydi. Bu toprakların çocuklarının batıdan adalet aramalarını içime sindiremiyorum." Mesele işte budur. İnanın bana, İslam medeniyetinin yeniden yükselmesi hayali değil, İslam medeniyetinin mevcut durumu bile bana umut veriyor. Yani bu halde kalmış olsak bile, Allah'a yemin olsun ki bu ülkede yaşayıp ölmeyi, Avrupa'nın en gelişmiş demokrasisinde yaşamaya tercih ederim, etmiş bulunuyorum zaten. Neden biliyor musunuz? Bu ülkede en samimi arkadaşınızla günde üç kere karşılaşsanız, üç kere kucaklaşırsınız. Muhabbet vardır. Bu insanlar bir kazadan sağ-salim kurtuldukları zaman "verilmiş sadakamız varmış" derler. Yani ancak başkalarına yardım ederek kendilerine yardım edebileceklerini düşünürler. Ve derler ki; "alma mazlumun ahını, çıkar aheste aheste". Bu anlayış birçok insanda vardır, birçoğunda da inşaallah bilinç üstüne çıkacaktır. Bence bu bizi koruyor, Allah'ın bereketini üzerimize çekiyor. Biz bunların farkına varamıyoruz. Bakın, bizim Fransa'dan, Almanya'dan, İngiltere'den 'fakir' olduğumuz kocaman bir yalandır. Biz uzun uzun selamlaşmaya, birbirimize güler yüz göstermeye her zaman vakit buluyoruz. Biz gerçekten onlardan daha neşeli bir hayat yaşıyoruz. Orada insanlar robot gibi. Biraz önce sözünü ettiğim Afrikalı yazar diyor ki: "Tipik bir Avrupalı şudur: Bir işte çalışır, bir ev almıştır, 80-100 yıl boyunca bunun taksitini ödeyecektir; bir araba almıştır, onun taksitini ödemektedir; o taksitler bitince yeni bir araba almak durumundadır, çünkü modeli geçmiştir onun. Ve bu adamların dar, küçücük bir mutfağı vardır, o mutfakta bir sürü teknolojik cihaz vardır. Ve bunlar sadece donmuş yemeklerin ısıtılmasına hizmet eder. Halbuki benim ülkem fakirdir lakin o Avrupalı benim ülkemin en yoksul köyüne gelip en yoksul kadının fotoğrafını çektiğinde, o kadın öyle bir gülümser ki bütün kainat gülümsedi sanırsınız." Yani böyle bir şey var. Bunun bir değeri yok mu? Ben şimdi Yunus Emre'nin "Malda yalan mülk de yalan / Var biraz da sen oyalan" mısralarına değer biçmeye çalışıyorum; trilyonlarca dolar eder bence bu. Ve bunu yetmiş milyona böldüğümüz zaman bizim yüz-yüzelli bin dolar milli gelirimiz olur. Yani bu mısra neden onların banknotundan değersiz olsun ki! Kuzey Kıbrıs'a gittim; herkesin evi var, arabası var ama adamlar mutsuz, çünkü adamlar mutsuz olmaya şartlandırıldılar; 'güneyde kişi başına gelir 20.000 $, kuzeyde 3.000$' denerek. Yetmiyor mu? Yetiyor. Ama bir mili gelir fetişizmi var. Bunları aşmamız lazım.
Bakın Makedonya'da Mehmet Akif'in Safahat'ı Arnavutça'ya çevriliyor. Kosova'da, Makedonya'da diğer müslümanlar arasında psikolojik bir duvar vardı, artık yıkılıyor inşallah: "Hani milliyetin İslam'dı, kavmiyet ne? / Sarılıp sımsıkı dursaydın ya milliyetine / Arnavutluk ne demek, var mı şeriatta yeri / Küfür o başka değil kavmiyet sürmek ileri..." Oradan geliyorsunuz Saray Bosna'ya: Cemalettin Latiç, büyük bir şair, İslam medeniyetini yeniden üretmeye ömrünün en az yarısını adamış bir adam, yazar, mütefekkir, siyasetçi. Bir televizyon kuruyor ve bu televizyonda Boşnakçanın yanı sıra Arnavutça ve Türkçe de yayın yapıyor; Balkan Müslümanlarını birleştirmeye çalışıyor. İstanbul'a geliyorsunuz, Umran dergisi, AKV, gençlere İslam medeniyetinin güzelliklerini anlatmak için, envai çeşit atraksiyonlar yapıyor; medeniyetimizin günümüz koşulları içinde nasıl üretilebileceğine dair çok önemli ipuçları veriyor. Biz Gerçek Hayat dergisi çıkartıyoruz. Herkes bir şeylerle uğraşıyor. Gidiyorsunuz Suriye'ye, Halep'e; Muhammed Velid Rıdvan adında adam gibi bir adam var; Suriye'den Cezayir'e kadar büyük konferanslar veriyor. Gittiği her yerde 'Türk-Arap dayanışmasının dünyadaki dengeleri sarsabilecek bir dayanışma olduğunu, bunun mutlaka kurulması gerektiğini' söylüyor. Son kitabının kapağında Suriye ve Türkiye'yi tek ülke olarak gösteriyor. Ve bu adam itibar görüyor. Geliyorsunuz, İstanbul'da Doğu Konferansı toplandı. Emperyalizme karşı önemli mesajlar verildi. 120 kadar aydın vardı. 70-80'i Mısır'dan, Suriye'den, Lübnan'dan idi. Doğunun en önemli aydınları toplandı. En azından beraber hareket etmeleri gerektiği konusunda, bunun hayati öneme haiz olduğu yönünde ortak bir irade beyanında bulundular. Aramızdaki psikolojik duvarlar artık yıkılıyor. Özetle her yerde bir şeyler oluyor. Bir gün bir rüzgar esecek, Allah'ın izniyle, Üsküp'ten Mogadişu'ya kadar. Mogadişu'da Handi diye bir kavim organizasyonu var, Zemzem diye bir vakıf var; okullar kuruyorlar, birbirlerinin kanını dökmüş kabilelerin çocuklarını alıyorlar, aynı sıralarda eğitiyorlar, yeni bir nesil oluşturuyorlar. Her yerde kıpırdanmalar, gayretler var. Sadece İslam dünyasında değil, Güney Amerika'da, Afrika'nın her tarafında. Bir gün inşallah bu gayretler birleşecek. Bütün bunlar gerçekten sadece bir rüzgara bakıyor. Bir gün bir şeyler olur, mesela Avrupa der ki; 'Ben Müslümanların ve de Afrikalıların biletini kestim, gidin!' Küçük bir kıvılcım, ondan sonra bakın neler oluyor!.. Tabi ki, gayret bizden tevfik Allah'tan. Cenab-ı Allah bize "niye başarmadınız" diye sormayacak; "niye denemediniz" diye soracak. Elimizden geleni yapacağız... Ve biz öbür dünyaya oynuyoruz...

20 Ekim 2007 Cumartesi

İSLAM VE ORTADOĞU SORUN HANGİSİNDE?


Vahameti izlemek için resme tıklayınız.

ABDURRAHMAN ARSLAN
I.
Her toplumsal gerçeklik kendine has bir "hakikat" anlayışı üzerinde temellenir. Hakikat toplusal gerçekliğin hasıl ettiği sorunların çözümünün, bu gerçekliğin yeniden üretilerek devam ettirilmesinin, toplumsal "ortak iyi" nin kaynağının ve yaşanan hayat tarzının meşrulaştırılımını ve kabulünü sağlar. Toplumsal gerçekliği kuran hakikat, başka bir hakikat anlayışıyla yer değiştirdiği zamanlarda; inanç'ta, bilgide, toplumsal ilişkilere kadar uzanan bütün insani faaliyetlerde muazzam değişiklikler kaçınılmaz olur. Tarihte nadir olarak vuku bulan, buna karşılık inanları zihnen, toplumları mahiyet olarak dönüştürerek geçmiş ve gelecekle kurmuş oldukları bağları alt üst eden bu türden hadiseler kendileriyle beraber yeni bir "dünya görüşü" getirir. Fakat aynı zamanda da insanları ya doyumsuz bir güven yada tanımlamakta ve kavramakta zorluk çektikleri yeni türden belirsizliklerle karşı karşıya bırakırlar. Bu kadar kapsamlı dönüşümlere kaynaklık eden hakikatin değişimi meselesini "epistemolojik kopuş" olarak ifade ediyoruz.
Bu bağlamda batının kendi tarihi içindeki hakikat anlayışında veya bununla alakalı felsefi düşünce geleneğinde cereyan eden üç büyük epistemolojik kopuştan ya da yaşanan devrimden söz edebiliriz. Bunlardan biri Avrupa kıtasına ulaşmasıyla beraber Hıristiyanlığın Pagancı hakikat anlayışında meydana getirdiği kopuştur. Bu kopuş kiliseye ait yeni bir hakikat anlayışının toplusal gerçekliğini yeni bir biçimde kurmasına kapı açmış, yeni bir Hıristiyan cemaatin inşasını mümkün hale getirmiştir. İkincisi kilisenin tanımladığı ve yüzyıllarca batıya hakim olan hakikat arayışında yaklaşık 15. yüzyıldan itibaren Helenistik mirasın yardımıyla meydana gelen kopuştur. Bu kopuşta hakikat anlayışının yerine pozitivizmin tanımladığı yeni bir hakikat anlayışı ikame edilmiş; içinde yaşanan toplumsal gerçeklik vuku bulan altüst oluşlarla beraber bu temelde yeniden inşa edilmiş ve yeni bir sosyal var oluş modeli olarak "toplum" ortaya çıkmıştır. Üçüncü kopuş ise yaklaşık 1960'lardan itibaren başladı. Pozitivizmin kendi bünyesinde taşıdığı kabullerin giderek geçerliliklerini yitirmesiyle meydana geldi.
Nasıl bir neticeye varacağı daha belli olmayan şimdilerde içinde yaşamakta olduğumuz bu kopuş süreci, pozitivizmin hakikat anlayışının yerine postmodernitenin izafiliğe dayalı olamayan ya da her türlü hakikati inkar eden "hakikat" anlayışını ikame etme çabası içinde bulunmamalıdır. Söz konusu kopuşu gerçekleştiren felsefe mevcut toplumsal gerçekliği bütünüyle çözerken, inşacı olma iddialarını reddettiğinden en azından şimdilik bir öneride de bulunamamaktadır. Bu ise kaynağı batı olan bir güvensizlik kültürünün doğup yaygınlaşmasına sebep olmakta. Kırılmayla beraber yüzyıllardan beri hakikatin mutlak olduğu fikri üzerine kurulu batılı sosyal gerçekliğin ve bireysel kimliğin kırılgan, dolayısıyla tanımlanamaz bir hale gelmesi batıyı bunalıma sokmuştur. Günümüzün batısını İslam karşısında fazlasıyla hırçınlaştıran bu özgüven kaybının yaşatmakta olduğu durumdur.
Bu yüzden İslam son birkaç on yıldan beri artık bir din olarak değil, çözülmesi gereken bir sorun olarak dünya gündeminde yer almaktadır. İçinde yaşadığımız zamanlarda cevabını aramamız gereken soru muhtemelen şudur: küresel bir dünyada ve batının üstünlüğünün tartışma dışı olduğu bir çağda İslam'ı bir sorun haline getiren nedir? Bu sorunun cevabını muhtemelen küreselleşmeye dünya ölçeğinde kabul ve işlerlik kazandıran postmodern felsefenin özelliğinde aramamız gerekiyor.
Bu felsefeye ait kabullerin en önemlisi her şeyin izafi olduğunu savunarak bütün dünya görüşlerinin ve inançların savuna geldikleri kendilerine ait hakikatin doğruluğunu/mutlaklığını geçersiz kılmaya çalışmasıdır. Bu ise en başta batıya ait bilgi anlayışının teorik yapısında muazzam bir kırılma ve buna bağlı olarak bir dönüşüm meydana getirmiş haldedir. Bunun doğurduğu değişiklikler başta bilim olmak üzere felsefeyi, teolojiyi, siyaseti ve gündelik hayatı tesiri altına alarak yaygınlaşmaktadır. Günümüzde iletişim teknolojileriyle dünya genelinde sirkülasyon halindeki küresel kültür ya da medya malzemesinin söz konusu felsefenin değerlerini ve toplumsal alışkanlıklarını yaygınlaştırmakta olması, batı dışında bütün toplumları da aynı zamanda bir krizle karşı karşıya şimdiden getirmiş durumdadır.
II.
Eğer arkasında her şeyi izafileştiren postmodernist felsefe olmasaydı, küresel nitelik kazanmış halini ifade etmek üzere dünyayı bir "bütün" olarak tanımlamamız mümkün olamayacaktı. Gerçekte söz konusu felsefe bize dünyanın olmuş olduğu bu hali kabul edilebilir kılmak üzere muhayyilemize şimdilik taşıdığı tehlike ve zaaflarını hesap edemediğimiz derin bir "esneklik" katıyor. Her şeyi kabul edilebilir hale getiren bu felsefenin yardımıyla biz bugün dünyanın küreselleştiğinden bahsetmekteyiz.
Nedir küreselleşme; dünyanın yeniden isimlendirilmesi, yoksa bir şeyin dünya ölçeğinde yaygınlık kazanması mıdır? Söz gelimi bir düşüncenin, inancın, belirli bir bilgi biçiminin, yaşama tarzının veya uygarlığın dünyada kazandığı yaygınlık mıdır? Eğer yukarıdaki tanım doğru kabul edilirse, yani küreselleşmeyi bir "şeyin" dünya ölçeğinde yaygınlık kazanması şeklinde tanımlarsak, bizim batı düşünce ve uygarlığı ile küreselleşme arasında özel bir ilişki kurmaya çalışmamız fazlasıyla anlamsız olacaktır. Bu haliyle küreselleşmeyi ve ona işlerlik katarak gerçekleştiren "kültürün" masum yani "nötr" ve asimilasyoncu bir özellik taşımadığını kabul etmek gerekir. Bu tanım çerçevesinde, mesela İslam'ın dünya ölçeğinde yaygınlık kazanmasını küreselleşme olarak nitelendirebiliriz.
Ancak, eğer bunun aksi söz konusuysa; yani küreselleşme batılı dünya görüşünün ve kültürün yarattığı bir olguysa ve asimilasyoncu bir özellik taşıyorsa, küreselleşme bir cihetten de aslında bu demekse, bu haliyle küreselleşmeyi, dinamizmini ve süreçlerini kendisinin yarattığı bir "proje" olarak görmemiz gerekiyor. İsimlendirme nötr gibi görünse de, hakikatte kürselleşme gizlenmeye çalışılmasına rağmen kendine has felsefi ve ideolojik ilkeler içermekte, bu nedenle batılı kültürün kazandığı hem yeni postmodern niteliğini hem de asimilasyoncu karakter ve kapasitesini açığa vurması cihetinden de önem taşımaktadır. Yani küreselleşme dediğimiz "durum" bütün dünya görüşleri ve inançların kendilerine has sınırlarının eriyerek merkez haline getirilmesi olarak, kendiliğinden cereyan eden tabii süreçlerin bir mahsulü değil, kendine ait bir ideolojinin sahibi ve taşıyıcısıdır. Ne var ki günümüzde bütün ideolojilerin sonunun geldiğini ilan eden bir "ideolojinin" egemen kültürü içinde zihinlerimiz sosyalleştiğinden dolayı muhatap olduğumuz süreçlerin söz konusu niteliğini anlamak zorlaşıyor. Bu süreçler içinde kürselleşme, insanlara yaşattığı "hal" ve taşıdığı hususiyetiyle bütün toplumları ve uygarlıkları nesnelleştirerek kendini gerçekleştirmektedir. Bu nedenle, eğer küreselleşmeyi sadece malların, sermayenin, teknolojinin, bilginin serbest dalaşımı meselesi olarak görmüyorsak; kürselleşme belirli bir dünya görüşünü taşıyan süreçler olma özelliği taşıdığından hiçbir toplum onu kendi lehine, kendisi için bir fırsata dönüştüremeyecektir.
Bu nedenle kürselleşmeyi özgürleştirici bir süreç olarak vasıflandırmak mümkün değildir; tersine küreselleşme kendine ait nitelikleri içinde yeni bir hegemonya biçimi temsil eden özelliklere sahiptir. Zira izafileştirici kültürü içinde üretimi ve tüketimi olduğu kadar; belirli bir düşünme, yaşama ve hayat biçimini insanlara kendi kültür kodlarının vasıtasıyla dayatmaktadır. Bu yüzden küreselleşme bir süreç olduğu kadar, şimdiye kadar alışık olmadığımız niteliği ve temsil ettiği herhangi bir hakikate sahip olmayan yeni bir "düzen" olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu düzen ise kendini çoğulculuk vasfıyla tanımlamakta, ama bütün çoğulculuk iddialarına rağmen batı merkezli bir hegemonya inşa etmektedir. Üstelik bu çoğulculuk kimliğin ve gerçekliğin kendisi kalarak farklılığını savunmuyor; tersine kimliği, gerçekliği izafileştirmekte ve kendisi olmaktan kurtararak onları tanımsız bırakmaktadır. Bu yüzden sürecin ekonomik/teknolojik boyutundan çok "kültürel" boyutu Müslümanlar cihetinden fazlaca önem taşıyor. Kültürel boyut iletişim teknolojisinin dünya ölçeğindeki sirkülasyonu içinde bir iletişim "malzemesi" olarak bütün dünyada egemen hale gelmekte; nüfuz etme gücüyle bütün toplumların geleneksel ya da dinsel "bağlılık biçimlerini" ve "değerlerini" çözülmeye uğrattıktan sonra kendi kodları içinde onları yeniden düzenleyerek bu toplumların dünya görüşlerini, inançlarıyla uyumlu yaşama biçimlerini, bu defa küreselleşmeye uygun hale getirmektedir. Fazla açıklayıcı olmamakla beraber kültürlerin mezhepleşmesi şeklinde ifade edilen bu süreç, aslında toplumların inanma biçimlerini ve sahibi oldukları "hakikat" anlayışını muhteva olarak derin ve kapsamlı bir dönüşüme uğratmakta. Bunun neticesi olarak Müslüman da, Hıristiyan da veya Musevi de kendi lehine "önerilen" aynı hayat tarzını yaşamakta, ama çelişkili bir şekilde Müslüman, Hıristiyan ya da Musevi kaldıklarına inanmaktadırlar.
İslam kürselleşmeye itiraz etmekte, onun açtığı süreçlere ve yaptığı "davete" karşı bugün direnç gösteren tek dünya görüşü ya da din/inanma biçimi olarak küreselleşme önünde en ciddi çözücü engeli teşkil etmektedir. İslam'a göre küreselleşme mücadele edilmesi gereken "dışsal" bir gücü temsil etmektedir. İslam'ın savunduğu hakikat küreselleşmenin öngördüğü değişimleri Müslüman dünyada geçersiz ve anlamsız hale getirmektedir. İslam'ın temsil ettiği hakikat anlayışından kaynaklanan değerler, ilkeler ve "kültür", asimilasyoncu bir muhteva ve süreç üzerine kurulmuş olan uluslararası sistemin güvenlik "konseptine" karşı bir tehdit olarak görülmektedir. Bu sebeple söz konusu hakikat anlayışı ve kültürel boyutun küresel sitem üzerindeki yansımaları uluslararası bir güvenlik meselesi olarak yorumlanmaktadır. Unutmamak gerekir ki, bugün dünyaya hakim ulus devlet temelli uluslararası siyasi/sosyal sistem Rönesans sonrasında batı merkezli olarak yine batılılar eliyle kurulmuştur. Dolayısıyla sistemin güvenliğiyle batının güvenliğinin aynı şeyler olduğunu hatırlatmak gerekiyor.
Bugün küreselleşme İslam'dan -ve tabii ki, eğer direnme potansiyeline sahipseler diğer dinlerden de- kendine uyum göstermesini beklemektedir. Ya da en azından İslam'ın, bu süreçlerde kendine uyum gösterecek bir yorumunun imkanını aramaktadır. Bu husus İslam ve küresellik arasındaki ilişkinin önemli ve hayati boyutunu teşkil etmektedir. İslam ve küresellik ilişkisi bizi aynı zamanda, küresellik ve Postmodern felsefe arasındaki ilişki üzerinde de düşünmeye davet etmektedir. Her şeyi izafileştiren ve mutlak bir hakikat anlayışının olamayacağını savunan bir felsefe ve kültüre karşı İslam'ın direnç göstermesinin kaçınılmaz olacağını tahmin etmek zor değil. Ne var ki, küreselleşme bu talebini açık bir şekilde değil, siyasal/sosyal bir proje olarak sunmakta; bilgi ve düşünceyi olduğu kadar bütün toplumsal ilişkileri, üretimi ve tüketimi olduğu kadar inancı/dini de neoliberal bir projenin içinden seslendirilmesini uygun bulmaktadır. Kısacası bizden hakikati Popper'e, iktisadı da Hayek'e teslim etmemizi beklemektedir.
lll.
Her mekanlaştırma gibi her haritalaştırma da ideolojik içerik taşır ve asla masum sayılmaz. Mekan bizim toprağa, coğrafyaya ya da uzam'a neyle anlam verdiğimizle ilgili olarak ya "bizim" veya "öteki"nindir. Muhtemelen bugün Müslümanlar için en büyük yabancılaşma "mekan" olarak üzerinde yaşadıkları topraklardan bahsederken, bu toprakları "orient" in ortası anlamına gelen "Ortadoğu" şeklinde anlamlandırmakta olmalarıdır.
Bu adlandırma kendini kendine değil, kendini bir başka yere nispet ederek yeryüzünde mekan tutmak anlamına geldiği için, eğer tarihi zorlayarak muhayyilemize davet etmezsek, başlangıçtan itibaren biz ve yaşadığımız topraklar arasına aşılması mümkün olamayan bir yabancılık ilişkisi koyar. Bu ilişki; vuku bulan her hadiseyi, hüküm süren her zulmü, ortaya çıkan her felaketi yaşayan durumda oldukları halde insanları bir yabancı gibi seyirci konumuna yerleştirir. Bu nedenle bugün yanı başımızda, komşumuzda ya da "bize" ait topraklarda bütün şiddetiyle cereyan eden hadiseleri, "Ortadoğu'da meydana gelen hadisler" şeklinde "mekanlaştırmak", 21. yüzyılın Müslümanı için ciddi bir trajedi sayılması gerekir. Bu, mekanın değil, mekan karşısında insanın kendini ötekileştirmesi sayılır.
Buna rağmen nerede yaşarsa yaşasınlar bugün Müslümanların üzerinde yaşadıkları toprakların Ortadoğu olarak adlandırılması elbette ki bir tesadüfün eseri değildir ve elbette ki anlamsız sayılamaz. Bizi ilgilendiren, büyük çoğunluğuyla Müslümanların yaşadığı ama çelişkili bir şekilde anlam kazanmış ismini İngiltere'ye borçlu olan bu toprakların yakın tarihte nasıl Ortadoğu haline getirildiğidir. Adı Ortadoğu olan bu düzenleme faaliyeti öyle görünse de coğrafik ya da "kadastrofik" olmaktan önce bizim cihetimizden tarihi bir mesele olmasıyla önem taşıyor. Zira Ortadoğu demek bugün üzerinde Müslümanların yaşadığı topraklar ve bu toprakların Müslümanların gafleti sonucu başkalarının eliyle düzenlenmiş tarihi demek değildir. Ortadoğu aynı zamanda insanoğlunun büyük çoğunluğunun en azından son beş bin yıllık tarihini şekillendiren üç büyük dinin "anavatanı" sayılır. Günümüzün Ortadoğusu bu dinler içinde en genç olanının başkalarının eliyle düzenlenmiş tarihini temsil etmekte. Bu düzenleme 20. yüzyılın başlarında gerçekleşti; Müslümanlar toprak ve demokratik olarak 22 ulusdevlete bölündüler. Bu ilk düzenleme daha çok fiziksel düzlemde cereyan eden, nicel tarafı ağır basan bir düzenleme olarak tarihin kayıtlarına geçti.
Ne var ki 1980'lerden itibaren açıkça dünya ölçeğinde cereyan eden köklü ve kapsamı geniş bir çok hadiseyle ve kendi bünyesinde felsefi/epistemolojik düzeyde yaşamakta olduğu dönüşümle beraber batı dünyası bu düzenlemenin tehdit altına girdiğine inanmaya başladı. Doğrusu tehditle ilgili değerlendirmenin kendi bünyesinde karşı karşıya geldiği yeni sorunlar nedeniyle derin bir güvensizlik içine düşmeye başlayan batı açısından yanlış olduğu söylenemezdi. Bir yanda İslam ve İslam dünyasının küreselleşmeye karşı gösterdiği tavır; diğer yandan da batının yaklaşık dörtyüzyıllık düşünce geleneğinde oluşmaya başlayan derin çatlakların bünyede uyandırdığı özgüven kaybı batıyı ciddi bir güvenlik arayışına sokmuştu. Bunun doğurduğu neticeler olarak; şimdi, yaşamakta olduğumuz bu 21.yüzyılın başlarında "Ortadoğu" dediğimiz "Müslüman dünya", batının güvenlik arayışı nedeniyle bu defa ikinci bir düzenlemeyle karşı karşıya bulunmaktadır.
Coğrafi ve siyasi düzeyde gerçekleştirilmiş olan ilk düzenlemenin aksine bu yeni düzenleme daha çok "içsel" bir müdahale özelliğine sahiptir. Diğer bir ifadeyle bu düzenlemeyi daha tehlikeli ve önemli kılan tarafı, Müslüman dünyayı dini anlama ve yaşama tarzı olarak, yani nicel değil, nitel olarak bir düzenlemeye tabi tutmak istemesidir. Ortadoğu'nun, Ortadoğu olarak kalabilmesi için batı açısından bugün onun muhteva olarak düzenlenmesine ihtiyaç duyulmalıdır.
Soğuk savaşın bitimi küreselleşmesini tamamlamamış, dolayısıyla daha önce şahit olamadığımız yeni bir dünya resmiyle insanlığı yüz yüze getirdi. Resmin ifade ettiğini sıradan bir gerçek olarak nitelendirmek asla mümkün değil. Bu, insanoğlunun yazılı tarihinde rastlamadığımız cinsten bir uygarlığın bütün bir yeryüzünü kuşatması; bütün coğrafyaları, toplumları ve insanları kendi ilkelerine, kalıplarına ve ideallerine göre yeniden düzenleyişini ifade etmektedir. Dünya küreselleşme ile birlikte yeni bir şekil aldı; yeni şekil içinde dünyaya hakim siyasi, sosyal, iktisadi, hukuki, kültürel sistemin işleyiş biçiminde, yine batının kendi bünyesinden kaynaklanan yeni değişimlerin cereyan etmekte olduğunu görüyoruz. Artık bilinen klasik temeller ve dinamikler üzerinden işlerliğini sürdürmeyen, daha doğrusu sürdüremeyen bu yeni değişimin yönünün tespiti ve anlamlandırılması hususunda yapılan çalışmalar karşımıza, Müslümanların tartışmakta ihmal ettiği iki "tez/makale" ya da mahiyetlerine daha uygun bir ifadeyle "tarih yorumu" olarak geldi. Bunları önemli kılan nokta tartıştıkları meselede ne kadar isabet kaydettikleri değildi; esas önemlisi dünya ölçeğinde yaşanmakta olan bu yeni tarihsel değişimin mahiyetini anlamak, onu yeniden anlamlandırmak ve isimlendirmek üzere cereyan eden değişimi bizzat gündeme getirmekte olmalarıydı. Açıkçası içinde yaşadığımız dünya sadece pornografik olarak değil; hakikat, bilgi, tarih, toplum düzeyinde derin bir değişimden geçmekte. Ancak bu alışageldiğimiz, bilinen klasik paradigma üzerinde bugün artık cereyan etmediğinden, batı dünyası için bu sürecin mahiyetini ve yönünü yeni stratejiler oluşturmak için anlamak ihtiyacı söz konusuydu.
Müslüman dünya "tarihin sonu" tezini sessizce ve umursamaz bir şekilde geçiştirdi. "Uygarlıklar çatışması" tezini ise, sanki en azından iki yüzyıldan beri bir medeniyetin her türlü istilası ve tahakkümü altında olanlar onlar değilmiş gibi, aşağılık kompleksinden bütün savunmacı reflekslerle aksini ispata kalkarak reddetti. Bilinen şu ki, uygarlıkların çatışması insanoğlunun mirası olan değerler üzerinde cereyan etmez, bu zaten kendiliğinden gerçekleşen bir süreçtir. Çatışma esas itibariyle bu ortak düzlemden sonraki kısmıyla olan uyuşmazlıkta cereyan eder ve asla yeni bir şey olarak görülmez. Oysa sorun uygarlıklar çatışmasından önce küresel çapta meydana gelmekte olan bu yeni değişimin mahiyeti ve içinde yaşadığımız bu uygarlığın bizi nereye götürdüğüdür. Üstelik uygarlığın kavram olarak kendisinin Müslümanların düşünce tarihine ve entelektüel muhayyilelerine ne kadar yabancı olduğu meselesi de bu tartışmada ihmal edilmiş oldu.
Ne varki bu resim içindeki dünya hızla küreselleşme süreçlerini yaşarken; bir buçuk milyon nüfusu, stratejik toprakları ve modern uygarlığın hayati gıdası olan enerji kaynakları ile İslam/İslam dünyasının küreselleşmeye direnç göstererek bu süreçlere ve bu süreçlerin öngördüğü taleplere katılmadığını, maalesef Müslümanlar değil küresel güçler fark etmekte gecikmediler. Katılma hususunda gösterilen direnç dünyanın yeni işleyiş tarzını tehlikeye sokmaktaydı. Onlara göre İslam yenidünya sisteminin kendini üzerinde inşa etmek istediği paradigmaya meydan okuyordu. Bu nedenle Ortadoğu'nun ikinci defa düzenlemeyle karşı karşıya bulunması oranın enerji havzası olmaktan çok bugün Ortadoğu'nun temsil etmekte olduğu muhalefetle ilgilidir. Bu muhalefetin niteliği ile onun kendine hedef edindiği küresel dünyanın niteliği üzerinde durmak gerekiyor.
Birinci düzenleme Müslüman kavimlerin birbirinden ayrıştırılmaları üzerinde yoğunlaşmıştı. Bugün tartışmaya açılan ikinci düzenleme girişimi ise bizzat İslam dininin kendisi ve onun yaşanma tarzı üzerinde yoğunlaşmaktadır. Ortadoğu'nun şu andaki İslam ağırlıklı siyasal, sosyal, kültürel durumunu sürdürmesi mahzurlu görülmekte; Müslümanların kendilerine ve topraklarına/bölgelerine İslam'la sahip çıkmalarına müsaade edilmeyeceğine işaret edilmektedir. Bunun yerine bu bölgeye batının ulusalcı, neoliberal, demokratik, özetle modern değerler ve hayat anlayışıyla sahip çıkmaları istenmemektedir. Bu yüzden karşı karşıya bulunduğumuz bu ikinci düzenlemenin trajik boyutu, "hayat biçimi" düzeyindeki çatışma ve gerilim olarak önem taşımakta. Müslümanların tabi olduğu ahlak, hukuksal, normlar ve bunlardan meşruiyetini alan sosyal/siyasal ilişki biçimlerinin bu düzenleme ile teorik temellerinin ciddi bir tehdit altına gireceği kaçınılmazdır. "Ilımlı İslam" bu tehdit altında yorumlanmış. İslam'ı temsil edeceğe benzemekte.

17 Ekim 2007 Çarşamba

AVRUPAÎ VAHŞETİN ADI: SÖMÜRGECİLİK

Dr. Taner Tatar
KENDİNİ YİYEN BATILI YA DA “HOMO HOMİNU LİPUS” ÇAĞI
Batı tarihinde iç sömürünün yaygın olarak gözlendiği ve daha çok ön plâna çıkan dönem kölelik çağı olarak adlandırılmaktadır. Söz konusu çağda dünyanın bir çok bölgesinde köleliğin görülmesine rağmen, batılı kendi tarihini aklaştırma ve şirin gösterme çabası içerisinde, köleliğin en yoğun olarak yaşandığı, birer şehir devletleri olan “Polis”leri demokrasinin beşiği olarak göstermiştir. Antik Yunan demokrasisi olarak ifade edilen bu dönem öylesine idealize edilmiş ve anlatılmıştır ki, ütopik devletlerdeki ilişkiler sistemini bile geride bırakmıştır. Halbuki söz konusu dönemde tam bir kölecilik uygulama ve zihniyeti hâkimdir. Dönemin filozofları da böyle bir ilişkiler sisteminin çerçevesini sunmakta ve fikrî temellerini ortaya koymaktadırlar. Nitekim efsaneleştirilmiş olanı bir tarafa bırakıp Antik Yunan demokrasisine baktığımızda, demokrasinin yaşandığı yer olarak kabul edilen Atina sitesinde, Platon ve Aristo gibi düşünürler, her insanı “insan” olarak kabul etmeyen kölelik rejimini korumakta, aristokrasiye doğru yönelmektedirler. Karl Popper’ın deyimiyle Platon “açık toplumun düşmanı”1 olarak ortaya çıkmaktadır. Düşüncede karşı olunan demokrasi uygulamada da kelime mânâsına dahi ters düşen bir biçimde azınlığın çoğunluk üzerindeki tahakkümü şeklindedir. Azınlık ki bunların dışında kalanların bir çoğu (köleler) insandan dahi sayılmamaktadır.
Avrupa’da insana bağlı köleliğin sona ermesiyle birlikte bunun yerini toprağa bağlı kölelik (serflik) almıştır. Artık köle ancak toprakla birlikte alınıp satılabilen bir varlıktır ve her şeyiyle birlikte toprak sahibine bağlıdır. Feodal dönem olarak adlandırılan bu çağda, Avrupa defalarca kitleler halinde ölümlere sahne olmuştur. Böyle bir sömürü sisteminde artan nüfusu besleyemeyen sistem, nüfusun önemli bir kısmını ölüme terk etmek suretiyle üzerindeki ağırlığı atmıştır.
Nitekim nüfus artarsa veya azalırsa, her şey değişmektedir. Eğer insanlar daha kalabalık hale gelirlerse, üretim ve mübadelede artış meydana gelmekte; işlenmeden duran ormanlık, bataklık veya tepelik toprakların sınırında ekim alanlarının ilerlemesi; imalâtın ilerlemesi, köylerin ve bundan da sık olarak şehirlerin büyümesi gerçekleşmektedir. Ancak bunun yanında olumsuz etkileri de olmaktadır ki en önemlisi, artan miktarda bir aşırı insan yükü, toplumların beslenme imkânlarını aşmaktadır. Dolayısıyla salgınlar ve kıtlıklar (önce birincisi belirmekte, sonra da ikincisine refakat etmektedir), beslenecek boğazlarla, zor sağlanan iaşeler arasındaki iş gücü ile istihdam imkânları arasındaki dengeyi yeniden kurmaktadırlar. Çok büyük kalabalıktaki bu ayarlamalar, eski rejim yüzyıllarının güçlü hattını meydana getirmektedirler. Bu dalgalanmalar, Batıda; 1100-1350 arasında uzun bir nüfus artışı, 1450-1650 arasında bir başkası ve 1750’den itibaren artık gerileme içermeyen bir diğer yenisi olarak görülmektedir.2
Her nüfus gerilemesi belli sayıda meseleleri çözmekte, basınçları yok etmekte, hayatta kalanları ayrıcalıklı hale getirmektedir. Bu, ayağı kırılan atın öldürülmesi gibi bir ilâçtır, ama gene de bir ilâçtır. XIV. yüzyılın ortasındaki Kara Veba’dan ve onu izleyen ve onun darbelerini daha da ağırlaştıran salgınlardan sonra, miraslar birkaç kişinin ellerinde yoğunlaşmıştır. Yalnızca iyi topraklar işlenmiş (daha az zahmetle, daha çok verim), hayatta kalanların, hayat standardı ve gerçek ücretleri yükselmiştir. Böylece Batıda 1350-1450 arasında, köylünün ataerkil ailesiyle birlikte, boş bir ülkenin efendisi olacağı bir yüzyıl başlamıştır; vahşi ağaç ve hayvanlar, eskinin müreffeh kırlarını işgal etmiş durumdadırlar. Fakat insanlar kısa bir süre sonra yeniden çoğalacak, vahşi hayvan ve bitkilerin ondan aldıklarını yeniden fethedecek, tarlaları taşlardan temizleyecek, ağaç ve makilerin köklerini sökeceklerdir ve bizzat bu ilerleme onların omuzlarına çökecek, sefaletini yeniden yaratacaktır. 1560 veya 1580’den itibaren İspanya, İtalya ve muhtemelen tüm Batı’da olduğu gibi, Fransa’da da nüfus yeniden çok fazla hale gelmiştir. Monoton tarih yeniden başlamış ve kum saati tersine dönmüştür.3
Ancak ayağı kırılan atın öldürülmesi gibi bir çare olarak ifade edilen, insanların ölüme terk edilmeleri son derece acı ve vahşet dolu sahnelerle gerçekleştiği gibi ayak kendiliğinden kırılmamış, sömürenler tarafından bu insanlar böyle bir akıbete sürüklenmişlerdir. Nitekim bu sahnelerden biri, bu hususta bize vahşetin boyutlarını yeterince göstermektedir:
“Şiddetli yağışlardan ötürü ve tarlalardaki ürünlerin güçlükle kaldırılabilmesi, çoğu yerde de yok olup gitmesi yüzünden, buğday ve tuz kıtlığı yaşandı. İnsanların sağlığı bozulmaya başladı ve sakatlıklar oluştu. Her gün o kadar çok insan ölüyordu ki, ortalık kokudan geçilmez oldu...
İrlanda’da acı günler 1318’e değin sürdü ve alabildiğine şiddetlendi, çünkü halk kilise avlularındaki mezarlardan ölüleri çıkarıp yediler... Polonya ve Sibirya gibi Slav ülkelerinde kıtlık ve ölümler 1319 yılında bile kol geziyor ve yamyamlığın hâlâ gündemde olduğu söyleniyor. Anne-babalar çocuklarını, çocuklar anne-babalarını öldürdüler ve idam edilmiş suçluların cesetleri sehpalardan kapışıldı”4 Bu sahneleri göz önünde bulundurduğumuzda Thomas Hobbes’un “homa hominu lipus” yani “insan insanın kurdudur” sözünün niçin söylendiği anlaşılmakta -her ne kadar kurt leş yemese de- bu ifadenin Avrupalı için ne kadar doğru olduğu görülmektedir.
Yine bu dönemde kıtlığın boyutlarını ve aç kalanların nasıl ölüme terk edildiklerini göstermesi bakımından şu hadise zikredilmeye değerdir.
“..... Kıtlık durumunda, onun için kente göç etmekten, orada olabildiğince yığılmaktan, sokaklarda dilenmekten, tıpkı Venedik veya Amiens’de XVI. yüzyılda bile olduğu gibi orada ölmekten başka bir çözüm yoktur. Kentler bir süre sonra, yalnızca yakın çevrelerinin ihtiyaç içindeki insanlarının olayı olmayıp, aynı zamanda da bazen çok uzaklardan gelen gerçek fakir ordularını harekete geçiren bu istilâlara karşı kendilerini korumak zorunda kalmışlardır. Troyes kenti 1573’te, kırsal alanında ve kendi sokaklarında, paçavralar içinde, bit ve pireyle kaplı, aç “estrangers”, yabancıların zuhur ettiğini görmüştür. Bunlara buralarda ancak 24 saat ikamet izni verilmiştir. Fakat burjuvalar kısa bir süre sonra, bizzat kentteki ve yakınlardaki kırsal alanlardaki sefiller arasında bir halk ayaklanması tehlikesinden kaygılanmışlar, adı geçen Troyes kentinin zenginleri ve yöneticileri bu durumdan kurtulmak için toplantı yapmışlardır. Bu toplantının kararı, bunları kent dışına atmak yönünde olmuştur. Bunu yapabilmek için, oldukça bol miktarda ekmek pişirtmek, bunları dağıtmak üzere fakirleri kapılardan birinin önüne toplamak gerekecektir. Onlara sır vermeden, herbirine ekmeğini ve bir miktar parayı dağıtırken, bunlar bu kapıdan dışarı çıkarılacaklardır, sonra en sonuncusu da çıkınca, kapı kapatılacak ve surların üstünden onlara hayatlarını kazanmak üzere Allah’a başka bir yerde gitmeleri ve Troyes’a gelecek hasattan önce dönmemeleri söylenecektir. Yapılan iş de bu olmuştur. Dağıtımdan sonra Troyes kentinden kovulan fakirler iyice korkuya kapılmışlardır...
Burjuva vahşeti XVI. yüzyılın sonuyla birlikte, ondan da fazlası XVII. yüzyılda ölçüsüz bir şekilde ağırlaşacaktır. Sorun: fakirleri zarar veremez duruma getirmek. Paris’te ezelden beri hasta ve sakatlar hastanelere sevkedilmekte, sağlamlar ise, ikişer ikişer zincire vurulmuş olarak ağır ve iğrenç bir iş olan, kentin çukurlarının temizlenmesine yollanmaktadırlar. İngiltere’de kraliçe Elizabeth’in saltanatının sonundan itibaren poor laws ortaya çıkmaktadır, bunlar fiilî olarak fakirlere karşı yasalardır....”5
Bütün bu süreç içerisinde Hıristiyan Avrupa önce kendi kendini sömürgeleştirme işini tamamlamıştır. Dinî sınırlarını gelecek beş yüzyıl için saptamıştır. Yakalamış olduğu ilk fırsatta kendi içindeki “öteki”lere kefen giydirmeyi seçmiştir. Nitekim Müslümanların durumu 1494’ten itibaren bozulmaya başlamıştır. 1499 yazında Granada nüfusunun ezici çoğunluğunun hâlâ Müslüman olduğunu ve “elches”in -1491 anlaşmalarının güvenceler verdiği, Müslüman olmuş Hıristiyanlar- burada hâlâ serbestçe yaşadıklarını fark eden katolik krallar, sadık dostları Talevera’yı görevden almışlar ve yerine Cisneros’u geçirmişlerdir, o da Müslüman çocukları vaftiz ettirmiştir.6 Bununla da kalınmamış büyük bir çoğunluğu katledilmiştir. Nitekim, X. yüzyılda İspanyolların büyük bir çoğunluğu Müslümanken, 1600’de, İspanya nüfusunun sekiz milyon olduğu tarihte, Hıristiyanlaştırmaya karşı direnişi sürdüren Müslümanların yalnızca sekiz yüz bin dolayında olduğu sanılmaktadır. Bunlardan yaklaşık altı yüz bini Kuzey Afrika’ya gönderilmek üzere yurtlarından kovulmuş, dört yüz elli bin kadarı kötü yolculuk şartlarında hayatını kaybetmiş ve bunların servetlerine el konulmuştur.7 Bu süreç içerisinde yapılan katliamlar sadece Müslümanlar üzerine olmamıştır. Benzeri vahşete Yahudiler de maruz kalmıştır. Şu satırlar mevcut durumu çarpıcı bir şekilde dile getirmektedir:
“İsrail oğullarının İspanya’daki sayıları, ihtişamlarının yağmalandığı yılda üç yüz bindi; ve malları ile gayrimenkul ve menkul servetlerinin ve yaptıkları bol miktardaki hayrın değeri binlerce kere bin saf altından daha fazlaydı, bu zenginlikleri felâket günleri için saklıyorlardı ve bugün, sürgüne gönderilmemizden ve harap edilmemizden dört yıl sonra her şey acı bir şekilde sona erdi, çünkü onlardan yaklaşık on bin erkek, kadın ve çocuk kaldı; ve zenginliklerini ve doğdukları ülkeden kendi elleriyle getirdikleri her şeyi sürgün yerlerinde bitirdiler.”8
Bu dönemde Yahudilere dünyanın hiçbir yerinde yaşama imkânı tanınmazken, onlara sadece Türklerin kucak açmaları oldukça dikkate değerdir. Zira Osmanlı ıstırap içerisindeki bu insanlara şefkat elini bir an bile tereddüt etmeden uzatmıştır. Böyle bir yardımın önemini kavramak bakımından, bu insanların başka yerlerde nasıl bir karşılama merasimine tabi kaldıklarını bilmek gerekir. İşte bunlardan sadece birisini zikretmek, sanırız yeterli olacaktır:
Provence yakınlarında, yanında açlıktan ölen yaşlı babasının bulunduğu bir Yahudi var, bu kişi lokma ekmek dileniyor, bu yabancı toprakta kimse bunu ona vermeyi istemiyordu. Bunun üzerine bu adam yaşlıyı yeniden canlandırmak üzere en büyük oğlunu ekmek karşılığında satmaya gitti, ama babasının yanına döndüğünde onun cesedinden başkasını bulamadı. Üstünü başını parçaladı ve oğlunu geri almak için fırıncıya gitti, ama fırıncı çocuğu ona geri vermek istemedi. İç parçalayan çığlıklar attı ve acı gözyaşları döktü, yardımına kimse gelmedi”9
Yaşanan ıstırap dolu sahneler, sadece bu yüzyıllara ait değildir. Oldukça yakın sayılabilecek tarihlerde bile bu ve benzeri sahneleri görmek mümkündür. Nitekim 1780’lı yıllardaki Paris, hiç de geçmişi aratmamaktadır:
“Paris’te 1780’lı yılların ötesinde, her yıl ortalama 20.000 kişi ölmektedir. Bunların 4000’i hayatlarını hastahanede bitirmektedir; “kaba bezlerin içine dikilen” bu ölüler Clamart’ta sönmemiş kireçle sulanan ortak bir çukurun içine karmakarışık bir şekilde gömülmektedirler. Gerçekte, her gece sürüklenen ve Hotel-Diev’den ölüleri güneye doğru taşıyan el arabasından daha ürpertici ne vardır?” “Çamura bulanmış bir papaz, bir çan, bir haç”, fakirlerin gerçek konvoyu budur. Hastane “Tanrının Evi? Burada her şey sert ve kötüdür”; 5000 ve 6000 hasta için 1.200 yatak: Yeni gelen, ölen birinin veya bir cesedin yanında yanyana yatırılacaktır.
Ve hayat, henüz başlangıcında daha cömert değildir. Zira Paris 1780’e doğru 30.000 kadar doğumdan 7-8.000 kadar terkedilmiş çocuk kaydetmektedir. Bu çocukları hastaneye bırakmak bir meslekti, adam bunları sırtında “içine üç tane alabilecek örtülü bir kutuda” taşımaktadır. Çocuklar kutunun içinde kundaklanmış olarak ayaktadırlar, yukarıdan nefes almaktadırlar. Taşıyıcı kutusunu açtığında çoğunlukla bunlardan birini ölü bulmaktadır; yolculuğunu diğer ikisiyle tamamlamaktadır ve elindekilerden kurtulmak için sabırsızlanmaktadır ve hemen ekmek parası olan işine yeniden başlamak üzere geri dönmektedir.”10
Bu ve benzeri sahnelerin daha nicelerini tarihin sayfaları arasında hiç de zorluk çekmeden bulabilmek mümkündür. Ancak Avrupalı sadece kendi içerisindekileri değil, dış dünyadaki “öteki”leri de katletmekten bir lahza olsun çekinmemiştir.
DIŞARIDA ARANAN SÖMÜRGE YA DA “KATLİAM ÇAĞI”
Evvelâ, Haçlı seferleri yoluyla Doğunun gizemli hazinelerine ulaşmak isteyen Avrupalıya kapıyı Türkler kapatınca, kendilerine aksi istikamette, çok daha uzaklarda, âdeta Türklerden kaçarcasına sömürülecek yerler araştırdılar. Başka bir ifadeyle, Avrupa’nın içerisine hapsolmuş bulunan Batılı’nın yeni bir çıkış bulması gerekiyordu. Zira, Osmanlı’nın Akdeniz’e olan hâkimiyeti ve karayollarını tutmuş oması, tutulan çıkışlar dışında bir yol bulmayı gerektirmiştir ki, bu sebeple Ümit Burnu dolaşıldı ve ekmek kadar ihtiyaçları olduğu Amerika yeniden keşfedildi. İşte denizaşırı bu yerler sömürünün en dehşetli boyutu ile yaşandığı yerlerdi.
Yeni yerlerin keşfi, kapitalist gelişme doğrultusunda siyasî ortamı hazırladı. 16. yüzyıla gelindiğinde, feodalizm ve malikane sisteminin egemenliği sona ermiştir. Merkezî monarşiler yeni yeni ortaya çıkıyordu. Dahası, denizaşırı pazarlar tek bir hükümdarın denetiminde değildi ve Papalık’ın denizaşırı pazarlara el koyma çabaları Protestan Reformasyonu’nu körüklemekten başka bir işe yaramadı. Kısacası, bir yetki boşluğu vardı ve yükselen tüccar sınıfı bu boşluğu enerjik bir biçimde değerlendirerek denizaşırı pazarlarda kapitalist bir gelişim süreci başlattı. Hattâ, bu gözü açık ve para canlısı tüccar sınıfının can çekişen Avrupa Feodalizminin içine sızmasının, eski düzene vurulan son darbe olduğu da söylenebilir. Artık “burjuva”nın egemenliğini sürdüreceği devrin temelleri atılmaktaydı.11 İşte bu egemenliğin sağlanması sürecinde yaşanan vahşetler ve soykırımlar bugünkü “medeniyet!”in neler pahasına sağlandığını bize göstermektedir.
Avrupa’nın 15. yüzyılda başlayan dünyayı sömürgeleştirme süreci, Portekizli Prens Gemici Henrique ile başlar. Kısa bir askerî sefer dışında gemiye hiç ayak basmamış olan bu adam, soylu bir prens olarak otoritesi, İsa Mezhebinin Ulu Efendisi olarak da gelirini, bilinmeyen karanlık okyanusu Atlantik’i ve Afrika’nın batı kıyılarının keşfini yönetmek için kullandı. Portekiz’in güney ucundaki tek liman kenti Sapres’te bulunan karargâhından sayısız sefer başlattı. Bu seferler sırasında, geçmişte astronom Ptolemais’un yaydığı bir efsaneyi, batı yönünde çok uzaklara yelken açan gemilerin dünyanın kenarından aşağı düşeceği, güney yönünde iyice uzaklara seyir etmeyi göze alanların ise güneşin dik ışınlarıyla kızaracağı efsanesini yıktı.12
Batılıların Amerika kıtasını tamamıyla sömürgeleştirmeye çabaları, bütünüyle neredeyse boş bir toprağı işgal etme meselesi değildi, çünkü bu hadiseyle oldukça gelişmiş durumdaki Meksika ve Peru’nun Aztek ve İnka kültürleri de yok oldu. Kızılderili ırkının katliamı ise, Batılıların tarihin sayfalarına attıkları yeni kara lekelerdi. Elbette bu onların yapmış oldukları ne ilk ne de son katliamdı. Zira, bu katliamların arkasında kendisinden başkasını insan olarak görmemek yatmaktadır. Bu zihniyetlerini, coğrafî bilgilerini içeren ve aslında zihniyetlerinin bir haritası olan, çizmiş oldukları coğrafî haritada görmek mümkündür.
“Yeryüzü burada suyla çevrelenmiş, merkezinde Kudüs ve Avrupa’nın yan yana oldukları, yassı bir tepsi gibi gösterilmektedir. Daha uzakta, halkı köpek başlı maymunlar, tekerlek ayaklılar ve tekayaklar olan kavurucu ve canavarca bir ülke vardır. Son olarak da bütün bunların çevresinde sudan bir halka vardır. Kıta tarih’in ne olacağını haber veren simgesel görüş: Avrupa Yeni Kudüs’tür. Avrupalılar insan, diğerleri canavardır.”13
İşte bu çerçevede modern anlamdaki sömürgeliştirme 1492’de başlamıştır. Hıristiyan Avrupa geri kalanını belirleyip, ardından adlandırdıktan sonra ele geçirmektedir. Bu çerçevede Amerika’ya akın akın gidişte önemli rolü olan şey ”altın”dır. Nitekim, Colombus, 1492’de şöyle haykırıyordu: “Altın harika bir şey! Ona sahip olan istediği her şeyin efendisidir! Altın sayesinde ruhlara Cennetin kapıları bile açılabilir...” Ancak Kolomb’un hayatı yaptıklarının diyetini ödeyerek son bulmuştur: “Kolomb hayatının sonlarına doğru Yeni dünyanın kıyılarında her gün biraz daha çıldırarak dolaşıp durdu. Gemisinin küpeştesi üzerinde asileri astığı bir darağacı bulunuyordu. Onu o kadar sık kullandı ki bir ara kendisini zincirleyip Cadiz’e geri götürmek zorunda kaldılar. Son seferinde tayfaları uçsuz bucaksız kıyılarda Ganj nehrininin ağzını arayan kaptanlarının eklem iltihahından iki büklüm olmuş bir bedenle ve darma dağınık saçlarının perdesi altından bakan çılgın gözlerle güvertede toplayarak dolaşmasını korkuyla seyrettiler Hindistan’da olduklarını yadsıyanları asmakla tehdit etti. Gemiler dolusu köle ve altın eşya gönderdi. “Ey muhteşem altın” diye yazdı Kolomb. “Altını alan, her istediğini satın almasını sağlayan bir hazineye sahip olur. Onunla dünyaya istediklerini kabul ettirir, hattâ ruhunun cennete girmesini bile sağlar” diyordu. Sonunda yoksulluk içinde öldü.”14
Gerçekten de baharat olmadığı için, altın bu yeni toprakların keşfedilmesini meşru kılan yegâne şeydir. 1492’den itibaren Kızılderililerin üzerinde fark edilen ve onlardan çalınan altın, izleyen yolculukların masraflarının karşılanmasına, baharat satın alınmasına, hükûmetlerin denetlenmesine, bakanların ve piskoposların istenildiği gibi çalıştırılmasına tek başına imkân sağlayacaktır. Ondan giderek daha fazla gerekmektedir. Bir yüzyıldan fazla bir süre boyunca, gümüşle birlikte Amerika’nın yegâne ihraç kalemi olacaktır. Yeni bir tipten insanlarınbu kıtaya hücum etmelerini tahrik edecektir; bunlar artık denizciler ya da hayâlperestler değil de, servet avcılarıdır. Artık tüccarlar değil de çok basit olarak hırsızlardır. 1950’de tapınaklardan çalınan ve madenlerden veya nehirlerden çıkartılan toplam altın miktarı otuz ile otuz beş ton arasındadır; bu toplama işlemi adalardaki on binlerce Kızılderili’nin hayatına mal olmuştur.15 Öyle ki meselâ Guaxaca madeninde çalışma şartları öylesine öldürücüdür ki, madenin çevresinde, çapı iki kilometrelik bir alanda, iskeletlerin ve cesetlerin üzerinde yürümek gerekmektedir.16 İşte Koca Akif’in “Tek dişi kalmış canavar” şeklinde ifade ettiği medeniyet, bunun gibi milyonlarca insanların kemiklerinin üzerine bina edilmiştir. Bu öyle bir yok ediş tufanıdır ki, bu tufandan bütün canlılar etkilenmiştir. Katliamın boyutları hakikaten korkunç seviyelerde görülmektedir. Zira, insan, hayvan, ağaç vs. canlı namına ne varsa, hepsi yok edilmişti. Bu yok edilişin ıstırabını derinden hisseden “Kara Geyik” adlı Kızılderili’nin yürek yangınının alevi dudak arasından şöyle çıkmaktadır:
“O zaman kaç kişinin öldüğünü anlayamamıştım. Şimdi kocamışlığımın şu yüksek tepesinden gerilere baktığımda, yerde birbirleri üzerinde yığılı duran boğazlanmış kadınları ve çocukları, hâlâ o genç gözlerimle görebiliyorum. Ve orada, o kanlı çamurun içinde bir şeyin daha öldüğünü ve o kar fırtınasına gömüldüğünü görebiliyorum. Evet, bir halkın düşü öldü orada. Güzel bir düştü evet... sonra bir ulusun umudu kırılıp paramparça oldu. Artık yeryüzünün merkezi yok, ölüp gitti kutsal ağaç.”17
Bütün bu katliamlarda din de bir araç olarak kullanılmıştır. 1511 yılında Hatuey adlı bir Kızılderili reisi Küba’da küçük çaplı bir direnme hareketi oluşturma suçuyla tutuklanmış ve yakılarak idama mahkûm edilmişti. Hıristiyan hayırseverliğinin bir örneği olarak da, kendisine sonunda cennete gidebilmek için Hıristiyanlığı kabul etmesi salık verilmişti. Hatuey beyaz adamların halen cennette olup olmadıklarını sordu ve kendisine bu olasılık konusunda garanti verilince de şöyle dedi: “Öyleyse ben Hıristiyan olmayacağım; çünkü insanların bu denli zalim oldukları bir yere, bir daha ayak basmaya hiç niyetim yok.”18
Avrupalı bütün bu katliamları yaparken bir başka şekilde, yaptıklarını meşrulaştırma yoluna gitmiştir. Vahşetlerini üzerlerine saldıkları bu insanları, aynadaki kendi görüntülerine bakıp “vahşi” olarak nitelendirerek haklı olduklarını düşündüler. Bu hususta Duwarmish Kızılderililerinin reisi Seattle tarafından Amerikan Başkanı Franklin Pierce’ye ithafen yazılan mektupta, “vahşi” olarak nitelendirilen bu insanların vahşetten ne kadar uzak oldukları ve kimin böyle bir nitelendirmeyi bihakkın temsil ettiği açık bir şekilde anlaşılmaktadır:
“Sizin şehirlerinizi anlamıyorum. oralarda sessizlik yok ki... Yaprakların seslerini, böceklerin vızıltılarını, kuşların ötüşünü ve kurbağaların şarkılarını dinleyebileceğiniz yerler yok ki oralarda. Bir Kızılderiliyim ve anlamıyorum. Ben, gölü yalayarak gelen rüzgârın sesini, öğlen yağmurunun temizliğini ve taze çam yapraklarının kokusunu severim. Hava bizim için kıymetlidir. Her şey aynı solunumdan pay alır ve hava tüm canlılar tarafından ortak kullanılır. Bu yüzden onu kirletmeyin. Demir at (lokomotif), öldürüp çürümeye bıraktığınız binlerce bufalodan nasıl kıymetli olabilir? Nasıl? anlayamıyorum. Hayvanlar, insanları bıraksa, insanlar ruhlarının yalnızlığından ölmez mi? Toprak bizim anamızdır ve toprağa tükürülmez. Toprak insana değil, insan toprağa aittir; insan hayat dokusunun içindeki bir liftir sadece.”19
Katliamı en derin şekilde yaşayan bir diğer önemli kitle de zencilerdir. Sömürgecilik faaliyetinde, zencilerin hayatta kalmasına, ancak onlara ihtiyaç duyulduğu müddetçe müsaade edilmiştir. Aksi takdirde öldürülmüşlerdir. Meselâ, yerli insanların işbirliğine ve emeğine ihtiyaç duyulmadığı avcılık gibi yerlerde öldürülmüşlerdir. Bu uygulamalarda, biyolojik ya da kültürel hor görme aracılığıyla da haklı olduklarını ilân etmişlerdir. Bu süreçte zenciler egzotik bir faunanın parçası olarak ele alınmışlardır. Öyle ki onlar, eğlence sağlayan fakat hiçbir tehdit oluşturmayan bir oyun parkının tabiî malzemeleridir.20 Ancak köle ticareti esnasında zencilerin ödediği fatura hayli ağırdır. Amerika’daki yerlilerin yok olma durumuna gelmiş olmalarıyla birlikte başlayan ve yüz yıllarca süren köle ticaretinin ne kadar insan hayatına mal olduğu kesin rakamlarla tespit edilemiyor. Muhafazakâr tahminler Amerika’ya sağ salim varan köle sayısının 10 milyon civarında olduğundan yola çıkıyorlar. Atlantik üzerindeki sevkiyat sırasında ölüm oranı % 20 dolayındaydı. Afrika’nın içinde, kıyı şeridine varmadan önce öldürülen insanların sayısı ise bilinmiyor. En fazla kazanç sağlayan, 15 ile 25 yaş arası erkek ve kadınlarla yürütülen ticaretti. Bu insanları ele geçirmek için çoğu kez köylerin diğer sakinleri soğukkanlı bir şekilde öldürülüyordu. On binlerce insan, iç kesimlerden sahil şeridine doğru zoraki yürüyüş konvoylarında can vermekteydi. Tarla ve sürülerinin sürekli tehdit altında kalması veya yok edilmesi sebebiyle açlıktan ölenlerin sayısı da cabası. Böylelikle 100 milyon kadar insan köle ticaretinin kurbanı olmuş olabilir.21
Böylece “uygarlık” kölecilik aracılığıyla “gelişme”ye, katliam yoluyla yerleşmeye başlamaktadır. Bu durum bazı kurtuluş mücadelelerine rağmen, hemen her yerde geriye döndürülemez nitelikte olacaktır. Tarih tiranlardan kurtulduğunu, ama dillerinden kurtulunamadığını, onların akserlerinden kurtulunduğunu, ama mallarından kurtulunamadığını öğretmektedir.”22 Şekil değişmekle birlikte, sömürü devam etmektedir.
SON SÖZ
Batı’nın yüzyıllardır farklı kıyafetlere bürünerek devam eden sömürü ve katliamları, basit ve özür diledikleri için geçiştirilecek bir olgu değildir. Temelindeki felsefî desteği ve uygulamaları ile bir bütün olarak değerlendirildiğinde, görülmektedir ki, geçmişte olan ve bugün yaşanan boyutları ile yarın da tahmin edilebilmektedir. Önceleri “köle”leri, arkasından “serf”leri, daha sonra “Kızılderili”leri, bunların soyu tükenince kara talihli “zenci”leri, derisini yüzecek kendisinden olmayan insan kalmayınca da “mavi yakalılar”ı (işçiler), şimdi de “teneke yakalılar”ı (teknolojik ürünleri ya da robotları) kendilerine köle olarak seçtiler. Çıkardıkları sun’î savaşlarla katliam arzularını da sürekli olarak yineleyen Avrupalı, kendisine her gün yeni bir kurban aramakta, gözüne kestirdiği kurbanını ya yok etmekte ya da kendine bağlamaya diğer bir ifadeyle mahkûm etmeye çalışmaktadır.
Önce Haçlı seferleri ile sonra dünya savaşında bütün gücü ile saldırmasına rağmen emeline ulaşamayan, Kızılderililere ya da zencilere reva gördüğünü Türklere yönelik olarak gerçekleştiremeyen, kendi vahşetinin derinliğine batmış olan Batı, kısa fasılalarla, kendi vahşetini âdeta örtmek istercesine, Türklere yönelik soykırım iddialarında bulunmaktadır. Ancak beyhude yere kendi vahşetine ortak aramaktadır. Çünkü, Türk milletinin tarih sayfaları ak ve paktır. Yapılan ithamlarla asla leke tutmamıştır. Bundan sonra da tutmayacaktır. Zira, bilimsel çevrelerce, küçücük bir katliam bulabilmek için yapılan araştırmalar, hep Türkler lehine sonuçlanmış, katledilmiş Ermeni aranırken, Ermeniler tarafından katledilmiş olan Türklerin toplu mezarlarına rastlanmıştır. Bilimsel çevrelerde delillerle boşa çıkmış olan sözde Ermeni soykırımı iddiası, siyasî çevrelerde dile getirilmeye başlanmıştır. Ancak bu çabalar da yeni değildir. Lozan’dan beri devam eden bir süreçtir. Bu çabaları ilmî delilleriyle birlikte reddederken ilme film karıştıranlara, ilmî cevaplara ilâve olarak diyoruz ki, “Türk’ün gerek ilmî, gerek siyasî gerekse askerî olarak eli kolu bağlı değildir.”